روزشمار محرم؛‌ حرکت برای عزت و سربلندی !

زمان کوتاهی تا ماه محرم، ماه حماسه و تولد جدید اسلام مانده است. برای رسیدن به محرم باید روح و جان خود را آماده کنیم و معرفت و شناخت خود را بالاتر ببریم تا با عشق به امام عجین شده و روح مان تعالی پیدا کند.

بخش تاریخ و سیره معصومین تبیان

چرا مصیبت امام حسین (ع)، بزرگترین مصیبت در آسمان‌ها و زمین است؟

در زیارت عاشورا می‌خوانیم مصیبت امام حسین (ع)، بزرگ‌ترین مصیبت در اسلام و در همه‌ آسمان‌ها و زمین است. ولی درظاهر مصیبت‌هایی در تاریخ رخ داده است که تعداد افراد بیشتری کشته شده اند و گاهاً به طرز فجیع‌تری کشته شده اند. ولی در روایات، مصیبت امام حسین (ع) را بزرگ‌ترین مصیبت نامیده‌اند.

بررسی تاریخی و روایی عبارت «کل یوم عاشورا، کل ارض کربلا»

جمله مشهور «کُلُّ یَومٍ عاشُوراءُ وَ کُلُّ أرْضٍ کَرْبَلا» از کیست؟ آیا این جمله سندیت دارد؟ آیا در روایات ما چنین عبارتی نقل شده است؟

چه کسانی برای اولین بار قاتلان سید الشهدا علیه السلام را مورد لعن خود قرار داده‌اند؟

برخی از پیشگویی های پیامبران و اولیا درباره حادثه کربلا

فعل حرام و غوطه‌ور شدن در عیش و نوش دنیا عامل وقوع حادثه کربلا

محمدحسین رجبی دوانی، تحلیلگر و پژوهشگر تاریخ اسلام در خصوص شاخصه‌ها و نکات خطبه‌های سیدالشهدا (ع) به هنگام خروج از مکه گفت: در تاریخ عاشورا، از زمان خروج حضرت سیدالشهدا (ع) از شهر مقدس مکه تا کربلای معلی، مجموعا هشت خطبه وارد و ثبت و ضبط شده است.

بررسی لغوی عبارت ثارَ اللَّهِ در زیارت عاشورا

ثار الله‌: «ثار» در اصل‌، «ثأر» (با همزه‌) بوده‌ است‌ که‌ برای‌ سهولت‌ تلفظ،‌ همزه‌ به‌ الف‌ تبدیل‌ شده‌ است‌. مثل «کفو» که‌ در اصل‌ «کفؤ» و نیز «مشیّه‌» که‌ در اصل‌ «مشیئه‌» بوده‌ و همزه‌ برای‌ سهولت‌ تلفظ‌، به‌ واو و یاء تبدیل‌ شده‌ است‌.

آیا امام حسین (ع) خود را به هلاکت انداخت؟

با توجه به اینکه امام حسین (ع) از شهادت خود خبر داشتند و دستور قرآن که با دست خود خویشتن را به هلاکت نیفکنیم، چرا امام حسین به سمت کربلا حرکت کردند؟

اعتقاد به شفاعت در اهل بیت امام حسین (ع)

خداوند از گناهان مومنان خطاکار می‌گذرد. شفاعت با اذن خدا است و معصومین نیز از کسانی شفاعت می‌کنند که هم خدا اذن می‌دهد هم خود آن افراد، استحقاق شفاعت را داشته باشند. پس شفاعت، زمینه لازم دارد و عقیده به شفاعت شفعا، نوعی مراقبت در رفتار و عملکرد را می‌طلبد. بُعد سازندگی شفاعت همین بخش است.

نگاه جوهرگرایانه در برخورد با لعن های زیارت عاشورا

دکتر سید جواد میری، از مفهوم وحدت در جامعه و مسیری که برای رسیدن به جامعۀ مدرن نیاز است، گفت.

اهداف قیام امام حسین (ع) از منظر علمای شیعه

در طول تاریخ، علمای امامیه و عالم تشیع اهداف و علت‌های مختلفی برای شروع نهضت امام حسین (ع)، سفر حضرت از مدینه به مکه و از مکه به عراق و کربلا و نهایتا واقعه‌ عاشورا نگاشته و قلم زده‌اند که برخی از این دیدگاه‌ها با یکدیگر تفاوت اساسی دارد.

دیدگاه اجتماعی حرکت امام حسین (ع) در نگاه دکتر شهیدی

کتاب «پس از پنجاه سال»،‌ نَه روایت زندگی حسین (ع)، بلکه تحلیل و علت شناسی عاشوراست که به قلم توانمند و شیوای سید جعفر شهیدی در سال ۱۳۳۰ نگاشته شده است. دکتر شهیدی، در بررسی تاریخی حرکت امام حسین، دیدگاه اجتماعی را تبیین می کنند.

هشت خصوصیت واضح دشمنان امام حسین علیه السلام

هشت خصوصیت واضح دشمنان امام حسین علیه السلام را اینجا بخوانید

تحریف در قرائت ادعیه مأثوره (مانند زیارت عاشوراء)

در مراسم خواندن زیارت عاشورا که غالبا در طول سال هم برگزار می شود ، تحریف هایی به چشم می خورد که تذکر آنها لازم است . عزاداران بعضی از فقرات زیارت عاشورا را چند بار تکرار می کنند با این که در زیارت فقط یک بار وارد شده است و تکراری در کار نیست.

اختصاص داشتن أربعین به حضرت سید الشهدا

یکی از شعائر مختص شیعه که در هیچ مملکت و ملتی نظیری برای آن نمی توان یافت مسأله أربعین حضرت أباعبدالله الحسین (علیه السلام) است و این از امور اختصاصی فرهنگ تشیع است.

نقش بسترشناسی در تحلیل قیام عاشورا

در بررسی‌های تاریخی کمتر به بسترشناسی در تحلیل رویدادها پرداخته می‌شود و از این رو عموما تحلیل‌های نادرست و گاهی مواقع خلاف امر واقع تبیین می‌گردد. آن‌چه در جریان عاشورا و سال شصت ه.ق به وقوع پیوست، نیازمند بسترشناسی محققانه و عالمانه است.  

رابطه بین توجه به دنیا و آخرت

جابر! آخرت خانه ثبات است و دنیا خانه نابودى و زوال، ولى أهل دنیا غافلند و گویا مؤمنانند كه فقیه و اهل تفكر و عبرتند: آنچه با گوش هاى خود شنوند، ایشان را از یاد خداى- جل اسمه- كر نكند و هر زینتى كه چشمشان بیند از یاد خدا كورشان ندارد، پس بثواب آخرت رسیدند، چنان كه باین دانش رسیدند.

فی الکافی، عن جابرٍ قال: دخلتُ علیِ ابی جعفرٍ (علیه السلام) فقال (علیه السلام): یا جابر! إنّ المؤمنین لمیطَمَئنوّا الٍی الدنیا بِبقَائهم فٍیها و لمیأمنوا قُدومَهُمُ الآخرة . یا جاٍبر! الآخرةُ دارُ قرار و الدنیا دارُ فناء و زَوالٍ ولکٍنَّ أهلَ الدنیا أهلُ غَفلة و کأنّ المؤمنین هُم الفقهاءو الایمان أهلُ فکرة و عبِرةٍ لمیصُمُّهم عن ذکِر الله تعالی ما سَمِعوا بآذانهِم و لمیعُمِهم عن ذکر الله ما رَأوا منِ الزینة بأعینُهِم فَفازوا بثِوَاب الآخرة کما فازوا بذلک العلم.] : جابر می‌گوید: خدمت امام باقر علیه السلام، رسیدم، حضرت فرمود: اى جابر! همانا مؤمنین بماندن در دنیا اطمینان نكردند، و از رسیدن بآخرت ایمن نگشتند.

اى جابر! آخرت خانه ثبات است و دنیا خانه نابودى و زوال، ولى أهل دنیا غافلند و گویا مؤمنانند كه فقیه و اهل تفكر و عبرتند: آنچه با گوش هاى خود شنوند، ایشان را از یاد خداى- جل اسمه- كر نكند و هر زینتى كه چشمشان بیند از یاد خدا كورشان ندارد، پس بثواب آخرت رسیدند، چنان كه باین دانش رسیدند.

شرح:

در این دیداری که جابر با آن بزرگوار داشته است، حضرت بیاناتِ مفصّلی دارند، یک فقره این است: مؤمنان به بقاء خودشان در دنیا اطمینان ندارند. این، منافاتی ندارد با آن روایتی که می فرماید: إعمَل لدنیاک کأنکّ تعیشُ أبدا؟ً معنایش این است که انسان باید همیشه خود را آمادۀ عبور از این مرز بکند، مرز موت و حیات، خاطر جمع نباشیم که تا بیست سال دیگر مثلاً، یا ده سال دیگر زنده ایم. نه، فرض بکند که یکساعت بعد یا زودتر، از این دنیا خواهد رفت، به پیری و جوانی هم نیست که بگویید: پیرها حواسشان باشد که مطمئن به دنیا نشوند، اماّ ما جوان‌ها هنوز وقت داریم! نخیر، ما تدَری نفسٌ ماذا تکَسِب غدا و ما تدَری نفسٌ بأیِّ أرضٍ تمَوت، هیچکس نمی‌داند؛ بعضی‌ها جوانندً، سرِحالند، با مزاج‌های سالم، بدن‌های قوی، می‌افتند می‌میرند! پیرمرد هفتاد ساله یا بیشتر، مثل ماها، نمُردیم، زنده ماندیم. بنابراین، اینطور نیست که عدمِ اطمینانِ به بقاء در دنیا مخصوص پیرمردها باشد. اگر بنا شد که اطمینانِ به بقاء در دنیا نداشته باشیم، این باید اثرش را در انجام تکلیف نشان بدهد. 

یک تکلیف، تکلیفِ دنیایی است، مأموریم به اینکه در دنیا کارها را محکم، ماندگار انجام بدهیم؛ إعمَل لدِنیاک کأنکّ تعَیش أبدا. اگر انسان فرض را بر این بگذارد که کار دنیا را باید متوقف کرد، پس دًرس هم نباید خواند، ازدواج هم نباید کرد، خانه هم نباید ساخت. مقصود، این نیست، در کار دنیا گویا که همیشه زنده خواهید بود، اقدام کنید! آنچه مربوط به معایشِ عِباد و تعمیر بلاد است، اینها را انجام بدهید! لکن مراقب هم باشید که برای محاسباتی که آن طرف با آن سر و کار داریم ،باید همیشه آماده بود. مؤمنان ایمن نیستند از این که وارد آخرت بشوند.

ضمنا توجّه کنید تعبیراتِ معارف اسلامی را در مورد مرگ؛ آًنکه مردن پیش چشمش تهَلکُ استنهیِ لاتلُقوا بگیرد او به دست!

کسانی هستندِ که مرُدن برایشان فناست، نابودشدن و از بین رفتن است. در معارف اسلامی چنین نیست، معارف اسلامی، مرگ را انتقال از یک عالمَ به یک عالمِ دیگر می داند، چقدر فرق می کند این معرفت، در کیفیتِ مواجهۀ با مرگ، مرگ رفتنِ به یک نشئۀ دیگری است، ورود در یک مرحلۀ دیگری از مراحل حیات است که حیات واقعی هم آنجاست؛ إنّ الآخرةَ لهی الحیوان. زندگی واقعی آنجاست، این حیات مقدمۀ آن است. 

از وارد شدن به عالم آخرت، ایمن نباشند، هر لحظه ای ممکن است من و شما ـ چه پیر، چه جوان ـ در معرض قدُوم به آخرت باشیم. اهل دنیا از همین حقیقتِ روشن غافلند، با این که می بینند کسانی از جلوی چشمشان حذف می شوند، می میرند و می‌روند، کاروان پیوسته در حال حرکت به آن سمت است و یکی یکی و گروه گروه در حال رفتن‌اند، اماّ در عین حال همۀ ما دچار غفلتیم. مؤمنین، فقیه اند، نه این که فقهاء فقط مؤمن‌اند، می‌فرماید: هر مؤمنی فقیه است، یعنی مؤمن با نگرشِ عمیق به این مسأله نگاه می کند، تأملّ می کند، از آنچه در مقابل چشم خود می بیند، عبرت می گیرد.

 با شنیدنِ صداهای مختلف و دیدنِ مناظر مختلف کور و کر نمی شوند. وقتی چشممان به مناظر مختلف زینت‌های دنیا می‌افتد، یعنی آن حقیقت را که جلوی چشم همۀ ماست و بایِد از آن عبرت بگیریم، آن حقیقت را نمی بینیم، دل می دهیم ،همین نگاه ظاهری هم همینطور است، کسانی که اهل معنا و اهل سلوک بودند، حتی به همین ظواهر هم کمتر نگاه می‌کردند. مرحوم آقای راشد (رضوان الله علیه) در این کتابی که در شرح حال پدرش نوشته، می‌گوید: پدرم تهران آمد، در خیابان در راه که می‌رفتیم، دیدم ایشان همینطور سرش پایین است. گفتم: بابا! این خیابان‌ها را نگاه کنید! اینجا مثلاً مجلس شوراست، اینجا میدان بهارستان است. 

گفت: نه، من نمی خواهم نگاه کنم، نمی خواهم خودم را مشغول کنم. یعنیِ به همین انداِزه هم کسانی که اهل معنا و اهل سلوکند، به نگاه کردن به این ظواهر خوش آب و رنگ هم دل نمی دهند، اقبال نمی کنند؛ برای اینکه غافل نشوند. البته کسانی که کُمَّلین‌اند، بالاتر از اینهایند، اینها نگاه هم می کنند، لکن غافل نمی‌شوند. در همین عوالم، عوالمِ ظاهری هم می‌چرخند، اماّ دلشان دائم متذکّر است. کسانی که اهل عبرتند، هم ثواب آخرت را پیدا می‌کنند، هم به علم دسترسی پیدا می کنند. مفهوم علم هم در این روایت، مهم و جالب است.

دعایی برای در امان ماندن از شیطان در لحظه احتضار

جان دادن حقیقتی است که کسی نمی ‌تواند در آن شک کند. ترس از جان دادن در همگان وجود داشته و خواهد داشت. در ادبیات دینی به انسانی که مرگ را بر بالین خود حاضر دیده و علائم آن در اعضاء و جوارحش نمایان می‌شود؛ محتضر می‌گویند و به این حالت احتضار.

در قرآن کریم نیز سخن از حضور مرگ است. مثلاً در قرآن از این عبارت برای آن استفاده شده: «حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ(نساء/18) و هنگامی که مرگ نزد یکی از شما حاضر شود.»

اما در حال احتضار رویدادهایی رخ می ‌دهد که بازشناسی آنها دارای اثرات تربیتی زیادی است که به آن می ‌پردازیم.

توبه نافرجام

 در لحظات جان دادن است که محتضر تمام اعمال گذشته را به یاد آورده و به سرنوشت ابدی خود واقف می‌شود. در آن لحظه است که حتی کافران می‌فهمند که چیزی به نام نیستی وجود ندارد و مرگ در اصل یک جابه‌ جایی و انتقال است. انتقال از مکان عمل به سرای پاداش.

چه بسیارند افرادی که در آن لحظه از گذشته خود پشیمان شده و توبه می‌ کنند؛ ولی دیگر توبه سودی ندارد؛ همچنانکه در قرآن آمده: «وَلَیْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّی تُبْتُ الْآنَ(نساء/18) و توبه كسانى كه گناهکارند و به هنگام حاضر شدن مرگ توبه کرده و می ‌گویند الان توبه کردم؛ پذیرفتنی نیست.»

آخرین تلاش شیطان

در لحظات احتضار هم شیطان دست از وسوسه کردن بر نمی ‌دارد و باز امیدوار است تا در آن لحظه یک عمر ایمان فرد را بر باد دهد. اگر فرد ایمانی قوی و مستقر نداشته باشد و اصطلاحاً ایمان او از نوع مستودع باشد؛ چه بسا دچار برگشت از اعتقادات خود شده و بی ‌دین از دنیا برود. شیطان در ضربه آخر از چیزها یا افرادی که نزد محتضر محبوب است سوء استفاده کرده و او را تهدید می‌کند تا شهادتین را نگفته از دنیا برود. حتی برای در امان ماندن از این وسوسه شیطانی، دعاهایی سفارش شده است مثل دعای عدیله که در مفاتیح نیز آمده یا اینکه فرد بگوید: « اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَدِیلَةِ عِنْدَ الْمَوْتِ؛ خدایا من از تغییر عقیده به هنگام مرگ به تو پناه مى آورم.»(رک: مفاتیح الجنان، دعای عدیله)

اهل بیت هم می‌آیند

در روایات بسیاری آمده که به هنگام مرگ حضرت رسول اکرم و امیرالمؤمنین(علیهماالسلام) بر بالین محتضر حاضر می‌شوند. حتی در برخی از احادیث خبر از آمدن پنج تن و حتی چهارده معصوم(علیهم‌السلام) نیز داده شده است. در حدیثی امام صادق(علیه‌السلام) فرمودند: «مَا یَمُوتُ مُوَالٍ لَنَا مُبْغِضٌ لِأَعْدَائِنَا إِلَّا وَ یَحْضُرُهُ رَسُولُ اللَّه وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ فَیَسُرُّونَهُ‏ وَ یُبَشِّرُونَهُ‏، وَ إِنْ كَانَ غَیْرَ مُوَالٍ لَنَا یَرَاهُمْ‏ بِحَیْثُ یَسُوؤُه‏؛ نمی ‌میرد دوستی از دوستان ما و دشمنی از دشمنان ما مگر آنکه رسول خدا و امیرالمؤمنین و حسن و حسین(علیهم‌السلام) را می‌بیند پس او را خوشحال می‌کنند و به او بشارت می‌دهند و اگر آن شخص از دوستان ما نباشد؛ آنها را می‌بیند و تأسف می‌خورد.»(تفسیر قمی،ج2،ص265)

حسرت بی‌‌‎پایان

دنیاپرستان مرگ سختی خواهند داشت. در لحظه مرگ است که می‌فهمند پول و ثروت ماندنی است و او با تکه کفنی بی‌ارزش و البته اعمال و کردارش راهی سرای آخرت می‌شود. امام علی(علیه‌السلام) آن حسرت را اینگونه بیان کردند: «سختى جان کندن و حسرت از دست دادن دنیا، به دنیا پرستان هجوم آورد... به یاد ثروت‏هایى که جمع کرده مى‏افتد، همان ثروت‏هایى که در جمع آورى آنها چشم بر هم گذاشته و از حلال و حرام و شبهه جمع کرده و اکنون گناه جمع آورى آن، بر دوش اوست و باید از آن اموال جدا شده و برای وارثان باقى بگذارد تا از آن استفاده کنند.»(نهج‌البلاغه،خطبه109)

بله اگر فرد در سایه تلاش‌های صحیح دنیوی، فکری برای آخرتش هم کرده باشد و ذخیره‌ای برای آن دنیا فرستاده باشد؛ از چنین حسرتی در امان است.

مؤمن بهشت را می‌بیند

گفتیم که به هنگام جان دادن، فرد اعمال و کردارش را به سرعت به یاد می‌آورد. در آن لحظه اگر آن فرد از اهل ایمان و عمل صالح باشد؛ در شور و سرور افتاده و از دیدن جایگاه ابدی ‌اش در بهشت خوشحال می‌شود. امام صادق(علیه ‌السلام) در این موضوع فرمودند: «إِنَّهَا إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ ثُمَّ أُرِیَ مَنْزِلَهُ مِنَ الْجَنَّةِ فَیَقُولُ رُدُّونِی إِلَى الدُّنْیَا حَتَّى أُخْبِرَ أَهْلِی بِمَا أَرَى فَیُقَالُ لَهُ لَیْسَ إِلَى ذَلِكَ سَبِیلٌ؛ همانا وقت جان دادن که فرا برسد در آن هنگام مؤمن جایگاهش را در بهشت می‌‍بیند پس می‌گوید مرا به دنیا برگردانید تا به خانواده‌ام آنچه را که دیدم بازگو کنم. پس به او گفته می‌شود: چنین چیزی امکان ندارد.»(الکافی،ج3،ص135)

پس برای مؤمن اصلاً جان دادن سختی نداشته و جز لذت برایش چیزی نیست. چون از ناراحتی‌‎ها و سختی‌ های دنیا به آرامشی ابدی و لذتی دائمی منتقل می ‌شود. جایگاهی که با اعمال و اعتقاداتش برای خود آماده ساخته است.

خواسته‌ نافرجام گناهکاران

در مقابل اهل ایمان، این اهل ظلم و گناهکاران هستند که با فرا رسیدن مرگشان تازه از خواب غفلت بیدار شده و التماس می‌کنند تا به دنیا برگردند و اعمال واجبی را که ترک کردند؛ انجام دهند. آنها به خدا می‌گویند: «حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّی أَعْمَلُ صَالِحًا فِیمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا(مؤمنون/99و100) تا زمانی كه مرگ یكی از آنان فرا رسد می‏گوید: پروردگار من! مرا باز گردانید! شاید در آنچه ترك كردم عمل صالحی انجام دهم (به او می‌گویند) هرگز، چنین نیست، این سخنی است كه او به زبان می‏گوید.»

وقتی به شهادت قرآن امکان برگشت به دنیا برای گناهکاران وجود ندارد؛ پس ضروری است که فرد هرچه زودتر توبه کرده و کم کاری‌ها و کوتاهی‌هایش را جبران کند؛ تا هم از سختی‌های جان دادن در امان بماند هم به بهشت ابدی رهسپار شود.

نتیجه نهایی

مرگ و احتضار به خودی خود ترسناک نبوده و تنها یک انتقال است. حال اگر فرد در دنیا با اعتقاداتی صحیح زندگی کرده و درست کردار باشد؛ مرگ برایش شیرین خواهد بود. اما اگر به دستورات الهی بی اعتنا باشد؛ مطمئناً نه تنها مرگ بلکه آخرتی تلخ خواهد داشت.

جریان مباهله؛ الگویی برای پیشرفت در خانواده

جریان مباهله پیامبر اسلام با مسیحیان نجران، یکی از صفحات درخشان اسلام است که سبب اثبات حقانیت اسلام گردید.

خداوند در سوره آل عمران بعد از اشاره به تولد حضرت عیسی(علی نبینا و آله و علیه السلام) و رد نظریه مسیحیان نسبت به تولد آن حضرت، می فرماید: «بگو: بیایید ما و شما فرزندان و زنان و كسانى را كه به منزله خودمان هستند بخوانیم، سپس به مباهله برخیزیم (در حق یكدیگر نفرین كنیم) تا دروغگویان  را به لعن و عذاب خدا گرفتار سازیم.» [1]

اینک به چند نکته در باره جریان مباهله اشاره می کنیم.

1- مباهله؛ حقانیت پیامبر و گسترش اسلام

در اوایل سوره نجم، خداوند بعد از قسم به ستاره، و اشاره به حقانیت پیامبر اینگونه می فرماید: «وَ مَا یَنطِقُ عَنِ الهْوَى* إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْىٌ یُوحَى[نجم/3و4] و هرگز از روى هواى نفس سخن نمى‏گوید* آنچه مى‏گوید چیزى جز وحى كه بر او نازل شده نیست.» 

جریان مباهله بعد از استدلال و منطق در باره تولد حضرت عیسی(علی نبینا و آله و علیه السلام)، از طرف خدای بزرگ به عرض پیامبر رسید، و مسیحیان نجران در نتیجه این مباهله مجبور به اعتراف به حقانیت پیامبر اسلام شدند.

تفسیر نمونه می نویسد: «مسئله" مباهله" به شكل فوق شاید تا آن زمان در بین عرب سابقه نداشت و راهى بود كه صد در صد حكایت از ایمان و صدق دعوت پیامبر مى‏كرد. چگونه ممكن است كسى كه به تمام معنى به ارتباط خویش با پروردگار ایمان نداشته باشد وارد چنین میدانى گردد؟ و از مخالفان خود دعوت كند بیایید با هم به درگاه خدا برویم و از او بخواهیم تا دروغگو را رسوا سازد.»[2]

نکته:

غیر از مسیحیان نجران، کسان دیگری هم از مسلمانان بودند(منافقان) که متاسفانه به حقانیت پیامبر ایمان نداشتند. جریان مباهله هم برای مسیحیان(و نیز مشرکان) و هم برای منافقان، حجت را تمام کرد. جریان مباهله راهی را باز کرد برای شناخت بیشتر مسیحیان از اسلام، و بعدا چه بسا برخی از مسیحیان ایمان آورده باشند؛ ولی چه بسا منافقانی بودند که گر چه در ظاهر مسلمان بودند؛ ولی تا آخر عمر، به پیامبر و حقانیت ایشان ایمان کامل نیاوردند. این گفتار در زمانه ما نیز صادق است. خدا به ما رحم کند.

2 - مباهله؛ دلیلی روشن بر فضائل اهلبیت(علیهم السلام)

در جریان مباهله، فضیلت اهل بیت پیامبر بیشتر نمایان شد. زیرا «منظور از" ابناءنا" در آیه منحصرا" حسن و حسین"(علیهم السلام) هستند، همانطور كه منظور از" نساءنا" فاطمه زهرا(سلام الله علیها) و منظور از" انفسنا" تنها على(علیه السلام) بوده است و احادیث فراوانى در این زمینه نقل شده است.»[3]

تبلیغ فضائل اهلبیت در جریان مباهله می تواند نقش زیادی در مستبصر شدن مسیحیان حال حاضر داشته باشد؛ چنانکه مسیحیان زمان پیامبر، همراهی اهلبیت با پیامبر در جریان مباهله را شاهدی بر حقانیت او گرفتند.

تفسیر نمونه می نویسد: «اگر مشاهده كردید محمد(صلی الله علیه وآله) با سر و صدا و جمعیت و جار و جنجال به مباهله آمد با او مباهله كنید و نترسید، زیرا حقیقتى در كار او نیست كه متوسل به جار و جنجال شده است، و اگر با نفرات بسیار محدودى از خاصان نزدیك به میعادگاه آمد بدانید كه او پیامبر خداست و از مباهله با او بپرهیزید كه خطرناك است‏.»[4]

3- مباهله؛ ارزش اسلام به جنس زن

اسلام برخلاف اعراب جاهلی که حقوق اجتماعی زنان را نادیده گرفته و حتی دختران خود را زنده بگور می کردند، و برخلاف دنیای غرب که به اسم دفاع از حقوق زنان، شخصیت زن را در جامعه به ابتذال کشانده است، زن را با رعایت حیا و عفت، در کارهای اجتماع(با حفظ حجب و حیا) شریک می داند.

در جریان مباهله، حضرت زهرا(سلام الله علیها) برای گسترش اسلام و حقایت آن در کنار همسر و پدر خویش قرار گرفت.  وقتی که پیامبر از میان امت خود، اهلبیت خود را به میدان می آورد که یکی از آنها بانوی گرامی اسلام است، یعنی اینکه این افراد، از جمله صدیقه طاهره، الگو و شاخص جامعه اسلامی هستند، و این الگو بودن زنان، این آیه قرآن را به یاد می آورد. «خداوند براى مؤمنان، همسر فرعون را مثل زد...»[5]

4- مباهله؛ هماهنگ بودن خانواده در امور مذهبی

در جریان مباهله، انسان یک خانواده معصوم را می بیند که هماهنگ با هم برای پیشبرد اسلام تلاش می کنند. یک خانواده شیعه نیز باید، هماهنگی و همدلی معنوی و مسلمانی را در سرلوحه برنامه های خود قرار دهد.  اگر خدای ناکرده در خانواده های جامعه اسلامی، هماهنگی مطلوب نباشد و اختلاف سلیقه های جزیی باعث ایجاد تنش در خانواده شود، این خانواده در مسیر پیشرفت خود با موانعی روبرو خواهد شد.

در سالیان نه چندان دور، وضعیت خانواده ها اینقدر ناهماهنگ نبود، و معنویت و اخلاق یکی از عوامل مهم رشد و بالندگی خانواده ها بود «فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدا[جن/14] آنان كه اسلام آوردند راستى به راه رشد و صواب شتافتند.»

آیا خانواده ها از اسلام دور شده اند یا نا هماهنگی و تشتت در میان خانواده مسلمان و مقید، وجود دارد؟

سخن آخر

در این مقاله، چهار نکته از مباهله پیامبر با مسیحیان نجران را بیان کردیم که عبارت بودند از؛ 

یک: حقانیت پیامبر در جریان مباهله برای مسیحیان نجران ثابت شد و آنها مجبور به اعتراف به حقانیت پیامبر شدند. چه بسی خیلی از مستبصران مسیحی، امروزه با شنیدن جریان مباهله و امثال آن به اسلام بگروند.

دو: در جریان مباهله، فضایل اهلبیت پیامبر بیش از پیش  تبیین گردید.

سه: حضور یک بانو در روز مباهله، نشان از رفعت مقام زن در اسلام دارد. 

چهار: در جریان مباهله، یک خانواده معصوم برای گسترش اسلام، هماهنگ به میدان آمدند و عزم خود را برای دفاع از اسلام نشان دادند، باید خانواده شیعی و پیرو اهلبیت نیز هماهنگی در اهداف و برنامه های معنوی(و به تبع آن، مادی) خود را از یاد نبرد.

پی نوشت ها:

1ـــ ترجمه الهی قمشه ای، ص57، آیه 61 آل عمران 

2ــ تفسیر نمونه، ج2، ص581

3ــ همان، ص 582    

4ـــ همان

4ــ آیه یازده تحریم

کنگره بین المللی نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامی

متن پیاده شده کارگاه:  Osole-Negareshe-Maghalhe-Elmi.pdf 1.2 M