در این میان، پرسش‌‌‌های کلیدی و مهمی هستند که ما انسان‌‌‌ها در زمان برنامه‌‌‌ریزی برای توسعه هوش مصنوعی باید از خود بپرسیم؛ از جمله اینکه تکامل هوش مصنوعی چه تأثیری بر نگرش‌‌‌ها، تعاملات و شناخت انسان‌‌‌ها خواهد داشت؟ و اینکه تأثیر هوش مصنوعی بر فرهنگ ما، انسانیت و تاریخ چه خواهد بود؟

از ابتدای هزاره سوم، ذهن ما انسان‌‌‌ها مشغول جست‌‌‌وجو و کاوش در واقعیت‌‌‌ها و دانشی شده که قصد دارد قدرت استدلال و عقل بشر را برای حل مسائلی به کار بگیرد که نتایج و دستاوردهای چشمگیرتری را به دنبال داشته باشد. این جست‌‌‌وجوگری در هزاره‌‌‌های گذشته و در قالب پرسش‌‌‌های دیگری نیز جریان داشته؛ از جمله پرسش‌‌‌هایی درباره تغییر فصل‌‌‌ها، حرکت سیارات و شیوع بیماری‌‌‌ها که یافتن پاسخ‌‌‌های درست برای آنها تأثیر بسزایی در پیشرفت علم و دانش بشر اولیه داشته است. بعدها نیز این پرسش‌‌‌ها ابعاد جدی‌‌‌تر و جدیدتری به خود گرفت؛ از جمله چگونگی طراحی تقویم‌‌‌های دقیق، روش‌‌‌های جدید مسافرت، جابه‌‌‌جایی و ساخت واکسن‌‌‌های جدید. به‌‌‌طور کلی، پاسخ‌‌‌های داده ‌‌‌شده به این پرسش‌‌‌ها بود که باعث شد انسان به اعتماد به ‌‌‌نفس بیشتری دست‌‌‌ یافته و توانایی‌‌‌ها و قابلیت‌‌‌های خود را ارتقا بخشد و با قدرت بیشتری به مصاف چالش‌‌‌های پیش روی خود برود.

با این ‌‌‌همه، پیشرفت‌‌‌های سریع و شگفت‌‌‌انگیز هوش مصنوعی خیلی‌‌‌ها را به اندیشه فرو برده که آیا شکل دیگری از استدلال و تعقل وجود دارد که انسان نتوانسته باشد به آن دست یابد؟ یا اینکه از حوزه قدرت بشری خارج باشد و آیا واقعیت‌‌‌هایی وجود دارند که ما انسان‌‌‌ها از درک آنها عاجز باشیم؟ چنین سوالاتی هنگامی بیشتر به ذهن ما خطور می‌‌‌کنند که می‌‌‌بینیم یک کامپیوتر توانسته یک استراتژی شطرنج فوق پیشرفته‌‌‌ را برنامه‌‌‌ریزی کند که نه در تاریخ سابقه داشته و نه به ذهن هیچ انسانی خطور کرده است.

حال این سوال مطرح می‌‌‌شود که در اینجا چه چیزی کشف‌‌‌ شده و چگونه این کشف مهم اتفاق افتاده است؟ آیا دانش در حال پیشی گرفتن از ما انسان‌‌‌ها نیست؟ البته این بار اول نیست که بشر در طول تاریخ شاهد تغییرات فناورانه بزرگی بوده است و بارها و بارها اتفاق افتاده که تکنولوژی‌‌‌های جدید باعث دگرگون شدن ساختارهای اجتماعی و سیاسی جوامع بشری شده‌‌‌اند؛ از جمله جایگزین شدن اسب با ماشین، جایگزین شدن تفنگ‌‌‌های فتیله‌‌‌ای با تفنگ‌‌‌های خودکار و جایگزین شدن انسان با ماشین.

با این ‌‌‌همه، پیشرفت‌‌‌های اخیر هوش مصنوعی به‌‌‌گونه‌‌‌ای بوده که کاملا بر تجربیات پیشین انسان در مسیر پیشرفت و تعالی برتری داشته و باعث شده تا دگرگونی عظیمی در نحوه درک انسان از واقعیت و فلسفه وجودی خود و نقشی که می‌‌‌تواند در جهان ایفا کند به وجود آورد. بنیان اصلی این پیشرفت‌‌‌ها کامپیوتر و اینترنت است و نقطه اوج آن نیز هوش مصنوعی قدرتمندی است که به افکار و فعالیت‌‌‌های بشر که به‌‌‌شدت تقویت‌‌‌ شده و تکامل‌‌‌ یافته‌‌‌اند، مجهز است. این نوع هوش جدید قادر است با آموختن از رفتار و افکار ما و انتخاب‌‌‌هایی که انجام می‌‌‌دهیم ما را بهتر از خودمان بشناسد و نیازهای آینده ما را «شکل دهد».

امروزه ما با شبکه‌‌‌ای از فرآیندهای نرم‌‌‌افزاری که در سراسر دنیا گسترش‌‌‌ یافته‌‌‌اند محاصره ‌‌‌شده‌‌‌ایم؛ فرآیندهایی که تمام جنبه‌‌‌های زندگی روزمره ما، از خانه‌‌‌هایمان گرفته تا حمل‌‌‌ و نقل و خبررسانی و بازارهای مالی را تحت تأثیر قرار داده‌‌‌اند. در این میان، جهش خیره‌‌‌کننده هوش‌مصنوعی و یادگیری ماشینی و ورود آنها به حوزه‌‌‌هایی که تا پیش‌‌‌ از این ما انسان‌‌‌ها واردشان نشده‌‌‌ایم یا قادر به درک کامل آنها نبوده‌‌‌ایم، موجب شده تا هوش مصنوعی جدید به ‌‌‌خوبی نقش «تقویت‌‌‌کننده‌‌‌های پویای پردازش اطلاعات» (Dynamic information processing augmenter) را برای ما ایفا کند و ما را قادر سازد تا با کمک آنها به کارهایی که مدنظرمان است بهتر و سریع‌‌‌تر بپردازیم. به بیان نمادین می‌‌‌توان گفت که هوش مصنوعی به‌‌‌مانند «یک هواپیمای ذهنی» برای ما انسان‌‌‌ها عمل می‌‌‌کند که بیشتر از آنکه یک ابزار در دست انسان باشد نقش همکار و تکمیل‌‌‌کننده را برای او بازی می‌‌‌کند.

هوش مصنوعی در حال شکل‌‌‌دهی به جهانی است که در آن، تصمیمات به سه شکل‌‌‌گرفته می‌‌‌شوند: توسط انسان‌‌‌ها (که از قدیم رایج بوده)، توسط ماشین‌‌‌ها (که چند سالی است رواج پیدا کرده) و توسط انسان و ماشین که پدیده کاملاً جدیدی است و به‌‌‌سرعت رو به افزایش است. در واقع، هوش‌ مصنوعی در حال دگرگون‌‌‌سازی ماشین‌‌‌هاست، به‌‌‌طوری‌‌‌ که آنها دیگر نه ابزارهایی در دست ما انسان‌‌‌ها، بلکه همکارانی هستند که همراه با ما کار می‌‌‌کنند. درگذشته این ما انسان‌‌‌ها بودیم که به ماشین‌‌‌ها دستور می‌‌‌دادیم چه ‌‌‌کاری انجام دهند. حال ‌‌‌آنکه امروزه ما از ماشین‌‌‌ها و هوش مصنوعی می‌‌‌پرسیم: «بر اساس نتیجه‌‌‌گیری تو ما چگونه باید این کار را انجام دهیم؟»

تداوم چنین وضعیتی در آینده و نقش‌‌‌آفرینی تعیین‌‌‌کننده هوش مصنوعی در آینده ما انسان‌‌‌ها، نه برای موجودیت انسان تهدیدکننده است و نه اینکه باعث حذف انسان می‌‌‌شود، چراکه این نوع نقش‌‌‌آفرینی هوش مصنوعی در نهایت موجب خواهد شد تا ما انسان‌‌‌ها در جهانی زندگی کنیم که بسیاری از اهدافی که امروزه دستیابی به آنها برای ما انسان‌‌‌ها غیرممکن است به‌‌‌آسانی امکان‌‌‌پذیر شود. علاوه بر این، بسیاری از فعالیت‌‌‌هایی که تاکنون در انحصار انسان‌‌‌ها بوده مانند آهنگ‌سازی، کشف داروها و نویسندگی با همکاری هوش مصنوعی انجام می‌‌‌شود یا اینکه انجام آنها به‌‌‌طور کلی به هوش مصنوعی واگذار می‌‌‌شود. در این میان ما باید انتظار داشته باشیم که فرآیندهای آینده به سه گروه فرآیندهای کاملا انسانی، فرآیندهای کاملا ماشینی و فرآیندهای هیبریدی یعنی با تعامل انسان و ماشین تقسیم شوند.

هوش مصنوعی یا AI جهان را تحت تأثیر داده و پژوهشگران از آن در حوزه‌های مختلفی از دنیای فناوری گرفته تا پزشکی از آن استفاده می‌کنند و پیشرفت در این زمینه ادامه دارد. در این مطلب می‌خواهیم شمارا به‌طور کامل با Artificial intelligence، انواع آن و کاربردهایش آشنا کنیم و همچنین ببینیم چه آینده‌ای در انتظار AI است.

هوشی که توسط ماشین ارائه شود به‌عنوان هوش مصنوعی شناخته می‌شود. این فناوری انقلابی در جهان امروزی در حال تبدیل‌شدن به مفهومی کاملاً شناخته‌شده است. در حقیقت شبیه‌سازی هوش انسانی در ماشین‌هایی است که می‌تواند برای یادگیری رفتارهای انسانی و تقلید آن‌ها برنامه‌ریزی شوند. چنین ماشین‌هایی توانایی یادگیری با کسب تجربه و همچنین انجام وظایف مختلف با روش‌هایی شبیه روش‌های انسانی رادارند.

با رشد فناوری‌هایی این‌چنینی کیفیت زندگی انسان‌ها بهتر می‌شود. امروزه تقریبا تمام افراد فعال در حوزه‌هایی که به‌نوعی با فناوری در ارتباط هستند، پس از آشنایی با این فناوری و درک آن می‌خواهند از طریق روش‌های مختلف از قابلیت‌های بالقوه آن بهره‌مند شوند یا حداقل اطلاعاتی را در مورد این قابلیت‌ها به دست آورند.

هوش مصنوعی چیست

پاسخ این سؤال به فردی که آن را می‌پرسد، بستگی دارد. افراد عادی که درک عمیقی از فناوری ندارند، ممکن است هوش مصنوعی را به ربات‌ها نسبت دهند. به اعتقاد عموم مردم هوش مصنوعی چیزی شبیه ربات‌های نابودگر است که خودش می‌تواند مستقل از انسان فکر و عمل کند؛ اما اگر از یک پژوهشگر فعال در این حوزه در مورد آن سؤال کنید، در پاسخ می‌گوید که این فناوری مجموعه‌ای از الگوریتم‌هایی است که می‌توانند بدون آنکه لازم باشد برای انجام کار خاصی ایجاد شوند، نتایجی را به همراه داشته باشند.

تاریخچه هوش مصنوعی

ایده جان بخشیدن به موجودات بی‌جان و تبدیل آن‌ها به موجودات هوشمند به گذشته‌های بسیار دور بازمی‌گردد. یونانیان باستان افسانه‌هایی در مورد ربات‌ها داشته‌اند و مهندسان چین باستان و مصر باستان هم ماشین‌های خودکاری شبیه به ربات‌های امروزی ساخته‌اند.

می‌توان گفت نخستین جرقه پیدایش مفهوم هوش ساختگی با تکامل شبکه عصبی در سال ۱۹۴۳ آغاز شد. البته منشاء ایده ایجاد این فناوری به شکل امروزی را می‌توان در تلاش فیلسوفان کلاسیک برای تشریح تفکر انسان جستجو کرد.

در سال ۱۹۵۰ آزمونی تحت عنوان آزمون Turing ایجاد شد که برای سنجش میزان توانایی ایجاد رفتارهای هوشمندانه توسط ماشین‌ها در سطح رفتارهای انسانی ابداع شد؛ البته حوزه هوش ماشینی به شکلی که امروز شاهد آن هستیم، در سال ۱۹۵۶ به‌صورت رسمی شکل گرفت و قبل از آن، در این حیطه پژوهشی وجود نداشت. کلمه «هوش مصنوعی» (Artificial Intelligence) در همین سال در کنفرانسی در کالج دارتموت در شهر هانوفر در ایالت نیوهمپشابر آمریکا برای نخستین بار ابداع و بیان شد.

«ماروین مینسکی» (Marvin Minsky)، دانشمند علوم شناختی دانشگاه MIT و سایر حضار آن کنفرانس در مورد آینده هوش مصنوعی نوعی به‌شدت خوش‌بین بودند. مینسکی در کتاب «AI: جستجویی هیجان‌انگیز برای هوش مصنوعی» (AI: The Tumultuous Search for Artificial Intelligence) اذعان کرده که روزی تمام مشکلات مربوط به این فناوری حل خواهند شد. در سال ۱۹۶۶ نخستین چت‌بات به نام «الیزا» (Eliza) ساخته شد و در سال ۱۹۷۲ نیز نخستین ربات هوشمند به نام «وابات ۱» (Wabot ۱) به وجود آمد.

البته دستیابی به یک سیستم هوش ساختگی قابل‌قبول در قرن بیستم کار ساده‌ای نبود. در سال‌های بین ۱۹۷۴ تا ۱۹۸۰ انتشار چندین گزارش انتقادی در مورد نگران‌کننده بودن روند پیشرفت هوش مصنوعی، باعث شد سرمایه‌گذاری دولتی و علاقه به پژوهش در این حوزه کم‌رنگ شود و این سال‌ها به‌عنوان زمستان هوش مصنوعی شناخته می‌شود؛ اما خوشبختانه در دهه ۱۹۸۰ فعالیت‌های مرتبط با توسعه آن جان تازه‌ای گرفت و دولت انگلستان و ژاپن برای دستیابی به دستاوردهای جدید در این حوزه رقابت سختی را آغاز کردند.

اما متأسفانه در سال‌های بین ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۳ توجه‌ها بیشتر به سمت کامپیوترهای طراحی‌شده برای استفاده عموم مردم جلب شد و دوباره سرمایه‌گذاری‌های دولتی در حوزه هوش مصنوعی کاهش یافت؛ اما از سال ۱۹۹۷ دوباره تلاش برای شکوفایی آن آغاز شد و در آن سال کامپیوتر «دیپ بلو» (Deep Blue) توانست به‌عنوان نخستین کامپیوتر در یک بازی شطرنج، «گری کاسپارف» (Garry Kasparov)، قهرمان روسی شطرنج جهان در آن زمان را شکست دهد. در سال ۲۰۰۲ نخستین جاروبرقی مجهز به AI که در حقیقت جزو اولین لوازم‌خانگی مجهز به این فناوری بود، روانه بازار شد.

در سال ۲۰۱۱ نیز کامپیوتری تحت عنوان «واتسون» (Watson) موفق شد در مسابقه تلویزیونی «!Jeopardy» دو قهرمان بلامنازع این مسابقات یعنی «برد راتر» (Brad Rutter) و «کن جنینگ» (Ken Jennings) را شکست دهد. در همان سال کامپیوتر سخنگویی به نام «یوجین گوسمن» (Eugene Goostman) که در حقیقت یک چت‌بات بود، توانست داوران را شکست دهد و داوران تصور کردند این کامپیوتر یک انسان است.

در سال ۲۰۱۲ دستیار شخصی هوشمند Google now که قابلیت‌های A بهره می‌برد، راه‌اندازی شد. در سال ۲۰۱۸ پلتفرم هوش مصنوعی گوگل دوپلکس (Google Duplex) باهدف مجهز کردن ربات‌ها به قابلیت گفت‌وگوی طبیعی و از پیش تعیین نشده با انسان‌ها ایجاد شد.

در سال ۲۰۱۹ یک ماشین هوش مصنوعی به نام Open AI Dyctyl توانست مکعب روبیک را در مدت کوتاهی حل کند که دستاورد بزرگی در این حوزه محسوب می‌شود.

این فناوری اگرچه طرفداران زیادی پیدا کرده، اما مخالفانی نیز در برابر آن قد علم کرده‌اند و خواستار توقف توسعه مدل‌های پیشرفته‌تر و البته قانون‌گذاری در این حوزه هستند. فارغ از این بحث و جدل‌ها، بی‌تردید این فناوری در آینده و در حوزه‌های مختلف، نقش‌آفرینی گسترده‌ای خواهد داشت و کسب‌وکارها نیز از تاثیرات آن در امان نخواهند بود. بنابراین استفاده از هوش مصنوعی برای فعالان و کسب‌وکارها برای رقابت با دیگر شرکت‌ها و همچنین کمک به افزایش بهره‌وری و کارآیی ضروری به نظر می‌رسد. در ادامه به ۱۰ نمونه از ابزارهای هوش مصنوعی که می‌توان از آنها برای نیل به این اهداف بهره برد، اشاره خواهیم کرد.

ChatGPT: این چت‌بات یک ابزار مکالمه‌محور است که توسط شرکت OpenAI طراحی شده و توسعه یافته است. ChatGPT  در نوامبر گذشته در دسترس کاربران قرار گرفته و در این میان، صاحبان کسب‌وکارها نیز می‌توانند از قابلیت‌های آن استفاده کنند.  از جمله این قابلیت‌ها می‌توان به نوشتن مطالب درباره موضوعات مختلف، تجزیه‌وتحلیل وب‌سایت یا ارتقای نتایج جست‌وجو، اجرا و حل معادلات ریاضی پیچیده، ایجاد سیاست‌های مربوط به منابع انسانی و... اشاره کرد. همچنین صاحبان کسب‌وکارها می‌توانند با اپلیکیشن Dall-E۲ نیز کار کنند. این ابزار می‌تواند با استفاده از دستورات متنی، تصویر ایجاد کند.

Microsoft Copilot: در حال حاضر، مایکروسافت ۴۹درصد از سهام OpenAI را در اختیار دارد و ابزار ChatGPT، توسط سرورهای مایکروسافت میزبانی و پشتیبانی می‌شود. بنابراین‌ بسیاری از قابلیت‌های ChatGPT در ابزار Copilot مشاهده خواهد شد. این ابزار همچنین با نتایج جست‌وجوی مرورگر بینگ تغذیه خواهد شد و قرار است در سال آینده، بخش عمده‌ای از مجموعه آفیس را به خود اختصاص دهد. صاحبان کسب‌‎وکارها می‌توانند از این Copilot برای تجزیه‌وتحلیل صفحه گسترده یا همان Spreadsheets، ایجاد الگوها (Templates)، به‌روزرسانی ارائه‌ها و حتی شرکت در جلسات تیمز به جای کاربر استفاده کنند.

Google Bard/ Duet: گوگل بارد را باید واکنش این غول دنیای فناوری به ChatGPT شرکت OpenAI محسوب کرد.Duet  اپلیکیشنی است که از مدل زبانی بزرگ مبنایی بارد برای اجرای اپلیکیشن‌های کسب‌وکار‌محور گوگل استفاده می‌کند. قرار است این قابلیت‌ها ظرف ۶ ماه آینده در دسترس کاربران قرار گیرد. با این حال، فعلا سرویس جی‌میل از هوش مصنوعی بارد برای کمک به نگارش ایمیل‌ها و اصلاح غلط‌های گرامری استفاده می‌کند.

 Crayon AI: این ابزار بسیار شبیه به Dall-E است. در واقع، یک تولیدکننده پیشرفته تصویر است که از هوش مصنوعی برای تولید آثار هنری، تصاویر، نقاشی‌ها و کارهای گرافیکی از طریق متن، بهره می‌برد. کیفیت کارهای ارائه‌شده توسط این ابزار بسیار بالاست و صاحبان کسب‌وکارها می‌توانند از تولیدات آن، برای وب‌سایت‌های خود یا سایر محتواهای تبلیغاتی استفاده کنند.

Heywire. ai: اگر کسب‌وکارتان در حوزه محتواست، Heywire. ia ‌‌می‌تواند به شما در تولید محتواهای باکیفیت کمک زیادی کند. این ابزار از هوش مصنوعی برای گردآوری اطلاعات از اینترنت و تبدیل آنها به یک داستان، مقاله یا سایر فرم‌‌های مدنظر استفاده ‌‌می‌کند.

Eightify:حتما برایتان پیش آمده که به یک ویدئوی جالب برخوردید، اما با رؤیت زمان طولانی آن، قید تماشای آن را زدید. اینجاست که Eightify ‌‌می‌تواند وارد میدان شود و با فناوری هوش مصنوعی، نقاط مورد علاقه شما را انتخاب و فایلی به صورت خلاصه را ارائه کند. در واقع، شما به عنوان صاحب یک کسب‌وکار باید اطلاعات زیادی را درباره موضوعات مختلف داشته باشید که با توجه به محتواهای ویدئویی زیادی که در فضای وب وجود دارد، این ابزار ‌‌می‌تواند نکات مهم و برجسته ویدئوها را انتخاب و خلاصه‌برداری کند که با صرف زمان کمتر، ‌‌می‌توان به این اطلاعات مهم دست یافت.

Temi:این ابزار یکی از کاربردی‌ترین ابزارها برای آنهایی است که مدام با فایل‌‌های صوتی و ویدئویی سروکار دارند. در واقع، با Temi ‌‌می‌توان در کمترین زمان ممکن، به رونویسی از فایل‌‌ها دست یافت.

Feathery: اگر به یک فرم ایده‌آل برای کسب‌وکار خود نیاز دارید، Feathery ‌‌می‌تواند به شما در این زمینه کمک کند. این ابزار از فناوری هوش مصنوعی برای ایجاد فرم‌‌هایی با ظاهر حرفه‌ای بهره ‌‌می‌برد و ‌‌می‌تواند ظرف چند دقیقه، فرم مد نظرتان را تولید کند. کاربران ‌‌می‌توانند این فرم‌‌ها را ویرایش یا ذخیره کرده یا متناسب با کسب‌وکار خود به صورت سفارشی تولید کنند.

Interview. ai: این ابزار با استفاده از هوش مصنوعی، مصاحبه‌هایی ساختگی را برای موقعیت‌‌های شغلی ایجاد ‌‌می‌کند تا کاربر با آمادگی بیشتری در جلسات مصاحبه شرکت کند. با این ابزار، کاربر ‌‌می‌تواند مهارت‌‌های گفتاری خود را تقویت کند و قبل از مصاحبه اصلی، خود را در یک مصاحبه ساختگی محک بزند.

Opus Clip: بسیاری از صاحبان کسب‌وکارها به ویدئو و اشتراک آن در وب‌سایت‌‌ها علاقه‌مندند، اما زمانی که این ویدئوها طولانی باشند، اشتراک‌گذاری آنها کمی ‌سخت ‌‌می‌شود. اینجاست که Opus Clip ‌‌می‌تواند کمک‌کننده باشد و با استفاده از فناوری هوش مصنوعی، برش‌‌هایی کوتاه از ویدئو را آماده و ارائه کند.

در هفت سال گذشته، جورج به طور مرتب از وب‌سایت‌‌‌های کاریابی متعددی استفاده کرده است. بعد از اینکه پاندمی باعث شد در مکان کار انعطاف‌‌‌پذیری بیشتری به وجود آید، اینباکس جورج پر شد از پیشنهادهای کاری که خیلی از آنها به گفته خودش، غیرمرتبط با تخصصش بودند. وقتی هم که یک شغل جالب و مناسب پیدا می‌‌‌کرد، تقاضایش اغلب بی‌‌‌پاسخ می‌‌‌ماند.

جویندگان کار مثل جورج، می‌‌‌گویند برای پیدا کردن شغل مناسب و عبور از صدها درخواست کار برای یک شغل مشخص در سایت‌‌‌هایی مثل «ایندید» (Indeed)، زیپ‌‌‌رکروتر و لینکدین، با مشکل مواجهند. خیلی‌‌‌هایشان می‌‌‌گویند ویژگی‌‌‌های این سایت‌‌‌ها برای تطبیق دادن فرد با شغل مناسبش توسط هوش مصنوعی، همیشه به نفع آنها کار نمی‌‌‌کند. در برخی موارد، سیستم‌‌‌های توصیه هوش مصنوعی از اطلاعات قبلی استخدام استفاده می‌‌‌کنند و فقط به شایستگی‌‌‌های متقاضی بسنده نمی‌‌‌کنند؛ مثلا اینکه کارفرماها به چه کسانی پیام داده‌‌‌اند و با چه کسانی مصاحبه کرده‌‌‌اند، جست‌‌‌وجوهای قبلی آنها چه بوده، و روی چه پروفایل‌‌‌هایی کلیک کرده‌‌‌اند تا متقاضیان مناسب را پیدا یا آنها را رتبه‌‌‌بندی کنند.

کارشناسانی که در حوزه هوش مصنوعی مطالعه می‌‌‌کنند، می‌‌‌گویند روش تطبیق متقاضیان کار با شغل مورد نظر، از این به بعد پیچیده‌‌‌تر خواهد شد، چون هوش مصنوعی پیشرفته‌‌‌تری به این سیستم‌‌‌ها اضافه می‌‌‌شوند. این یعنی برخی متقاضیان، ممکن است صرفا به خاطر صلاحیت‌‌‌ها و ویژگی‌‌‌هایی که دارند، برای یک شغل انتخاب نشوند.  آدریانو کوشیاما، دستیار مدیرعامل در امور هوش مصنوعی شرکت نرم‌‌‌افزاری Holistic AI، با اشاره به همه سایت‌‌‌های کاریابی، می‌‌‌گوید: «ما خیلی نگران این حوزه هستیم. اگر دسترسی به مشاغل در این سایت‌‌‌ها محدود شود، تاثیر بسیار بزرگی خواهد داشت.»

کریستین راندل، متخصص پروژه‌‌‌‌‌‌های IT در شهر ساراسوتا، ایالت فلوریدا، می‌‌‌گوید که اغلب احساس می‌‌‌کند درخواست‌‌‌های کارش در این سیستم‌‌‌های کاریابی سایتی گم می‌شود و تعداد زیاد متقاضیانی که درخواست یک کار را می‌‌‌دهند، او را دلسرد می‌‌‌کند. او می‌‌‌گوید: «آنقدر نسبت به این سایت‌‌‌ها ناامید بودم که در نهایت تسلیم شدم» و بالاخره با کارفرمایی که از قبل با او تماس داشت، یک کار تمام‌‌‌وقت پیدا کرد.

لینکدین، ایندید و زیپ‌‌‌رکروتر سه سایتی هستند که در ۶ماه نخست امسال در آمریکا، بیشترین ترافیک را در میان سایت‌‌‌های کاریابی آمریکایی داشته‌‌‌اند و طبق اعلام شرکت تجزیه و تحلیل وب Similarweb، در مجموع نزدیک به ۷۹۰ میلیون بازدید را جذب کردند. هدف این سایت‌‌‌ها این است که هر چه سریع‌‌‌تر، متقاضیان واجد شرایط را با پست‌‌‌های شغلی مرتبط که قبلا به آن توجهی نداشتند، تطبیق دهند. همچنین از طرف دیگر، می‌‌‌خواهند زمانی را که کارفرماها صرف جست‌‌‌وجو و استخدام نیروهای جدید می‌‌‌کنند، کاهش دهند.  سایت‌‌‌های کاریابی می‌‌‌گویند سیستم‌‌‌های تطبیق‌‌‌دهی هوش مصنوعی آنها همیشه دقیق و بی‌‌‌عیب نیست. ممکن است یک متقاضی، بر اساس فعالیت‌‌‌های قبلی یک کارفرما در سایت رد صلاحیت نشود، اما هوش مصنوعی او را رد کند.  اسکات دابروسکی، کارشناس روندهای شغلی در سایت ایندید، می‌‌‌گوید: «ممکن است یک نفر خود را کاملا دارای صلاحیت بداند، اما طبق روندهای استخدامی گذشته، در اولویت قرار نگیرد. اما همین فرد، بر اساس الگوهای قدیمی استخدام که توسط کارشناس انسانی صورت می‌‌‌گرفت، استخدام می‌‌‌شد.» هوش مصنوعی سایت زیپ‌‌‌رکروتر، تصمیماتش را بر اساس میلیاردها نقطه داده‌‌‌ای که از کارفرماها و متقاضیان کار طی ۱۳ سال فعالیتش جمع‌‌‌آوری کرده، اتخاذ می‌‌‌کند. این سایت کاری را که کارفرماها در انواع و اندازه‌‌‌های مختلف در سایت خودشان انجام داده‌‌‌اند، شبیه‌‌‌سازی می‌‌‌کند.  جن رینگل، معاونت ارشد محصول در زیپ‌‌‌رکروتر، می‌‌‌گوید: «یادگیری ماشینی بر اساس رفتار انسان عمل می‌‌‌کند. بنابراین آموزش کارفرما تا جایی که می‌توانیم، بر عهده ماست. اما این کار پیچیده‌‌‌ای است.»

 تطبیق شغلی چگونه انجام می‌شود؟

الگوریتم‌‌‌های سایت، تجربیات و مهارت‌‌‌های متقاضیان کار و در برخی موارد، مشاغلی که آنها برایش جست‌‌‌وجو کرده‌‌‌اند، روی آنها کلیک کرده یا درخواستش را داده‌‌‌اند، در نظر می‌گیرد. برخی الگوریتم‌‌‌های سایت، بهترین گزینه‌‌‌ها را بر اساس جست‌‌‌وجوهای قبلی کارفرماها و نوع متقاضیانی که آنها معمولا به دنبال اطلاعاتشان هستند، برای کارفرماها پیدا می‌‌‌کنند. مشخص نیست این الگوریتم‌‌‌ها، به مهارت‌‌‌ها و قابلیت‌‌‌های افراد در مقایسه با رفتارشان در سایت، چه وزنی می‌‌‌دهند.  رینگل می‌‌‌گوید: «ما سعی می‌‌‌کنیم تا جایی که ممکن است مراحل متعدد یک فرآایند استخدام ناکارآمد را حذف کنیم و کارفرماها و جویندگان کار را هر چه سریع‌‌‌تر به هم برسانیم.» اما نمی‌توان جلوی پتانسیل سوگیری بر اساس رفتارهای استخدامی قبلی کارفرماها را گرفت و گاهی اصلا تشخیص این موضوع خیلی سخت است، چون به گفته مانیش راگاوان، استادیار تکنولوژی اطلاعات و علوم کامپیوتر در مدرسه مدیریت MIT، با مطابقت‌‌‌های آماری، در هم تنیده می‌شود. به عنوان مثال، یکی از سوگیری‌‌‌های هوش مصنوعی این است که بیشتر فارغ‌‌‌التحصیلان هاروارد را با مشاغل مختلف تطبیق می‌‌‌دهد، در حالی که ممکن است این افراد کمترین هم‌‌‌خوانی را با شغل مورد نظر داشته باشند. انسان‌‌‌ها با یکسری سوگیری‌‌‌های عینی و مشخص دست و پنجه نرم می‌‌‌کنند و مثلا بیشتر موافق افرادی هستند که شبیه خودشانند و این موضوع می‌تواند از طریق هوش مصنوعی هم تکرار شود.  راگاوان با اشاره به اینکه بیشتر سرویس‌‌‌ها از مشکلات بالقوه آگاهند، می‌‌‌گوید: «جلوگیری از وقوع چنین اتفاقی بسیار سخت است. اما راه‌حل کلی برای آن وجود ندارد.» همچنین هوش مصنوعی این پتانسیل را دارد که قوانینی بر اساس الگوهای تاریخی ایجاد کند، بدون اینکه کسی بداند این قوانین چه هستند. این موضوع حل مشکلات را دشوار می‌‌‌کند. سمیر ماسکی، استادیار یادگیری ماشینی و هوش مصنوعی در دانشگاه کلمبیا، آمازون را نمونه‌‌‌ای می‌‌‌‌‌‌داند که سوگیری هوش‌مصنوعی در آن، استخدام‌‌‌ها را جهت‌‌‌دهی می‌‌‌کند. در سال ۲۰۱۸ این غول تکنولوژی، ابزار استخدام آزمایشی خود با هوش مصنوعی را کنار گذاشت، چون متوجه شد در مشاغل فنی، بیشتر سراغ مردان می‌‌‌رود (با توجه به اینکه استخدام‌‌‌های فنی قبلی این شرکت عمدتا شامل مردان می‌‌‌شد). ماسکی می‌‌‌گوید برای مطمئن شدن از اینکه داده‌‌‌های طبقه‌‌‌بندی شده دچار سوگیری نیستتند، تلاش زیادی باید صورت بگیرد. همزمان، آمازون اعلام کرد مسوولان استخدام شرکت، هیچ‌‌‌گاه از این تکنولوژی برای متقاضیان واقعی استفاده نکرده‌‌‌اند و این طرح در مرحله آزمایشی باقی مانده است.  ماسکی می‌‌‌گوید: «اگر کورکورانه از داده‌‌‌های تاریخی استفاده می‌‌‌کنید و به سوگیری نفوذ کرده در سیستم استخدامتان دقت نمی‌‌‌کنید، متقاضیان کار حق دارند نگران شوند.»

پلت‌فرم‌‌‌ها می‌‌‌گویند برای مقابله با این سوگیری‌‌‌های الگوریتمی، اقداماتی انجام داده‌‌‌اند. زیپ‌‌‌رکروتر دائما سیستم‌‌‌های خودش را با داده‌‌‌های جدید به‌‌‌روز می‌‌‌کند و به گفته رینگل، به داده‌‌‌های فعلی وزن بیشتری می‌‌‌دهد و اطلاعات قابل شناسایی شخصی مثل نام کامل افراد و جنسیت آنها را دقیق بررسی می‌‌‌کند. حدود ۳۰۰ نفر روی هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی برای تطبیق شغلی ایندید کار می‌‌‌کنند و مدیر هوش مصنوعی این شرکت، به صورت تمام‌‌‌وقت روی این مسائل متمرکز است.  سایت هایرد (Hired.com) که عمیقا بر مشاغل فروش و تکنولوژی متمرکز است، از تطبیق‌‌‌دهی هوش مصنوعی استفاده می‌‌‌کند تا به کارفرماها در پیدا کردن متقاضیان مناسب کمک کند. هایرد می‌‌‌گوید فقط در صورتی متقاضیان واجد شرایط را کنار می‌‌‌گذارد که فعالیت یک کارفرما به طور خاص نشان دهد آن متقاضی را نمی‌‌‌خواهد. سیستم این سایت به کارفرماها امکان می‌‌‌دهد اسم و مشخصات فردی و عکس‌‌‌های پروفایل متقاضی را پنهان کند و به این ترتیب از سوگیری‌‌‌های الگوریتمی جلوگیری می‌شود.

لینکدین می‌‌‌گوید ابزارهایی ایجاد کرده که بتواند به نتایج برابر در استخدام‌‌‌ها برسد. در سال ۲۰۱۸ این شرکت ابزار جست‌‌‌وجوی استخدام‌‌‌کننده خود را اصلاح کرد تا بهتر بتواند ترکیب جنسیتی متقاضیان کار را در هر صفحه نتایج جست‌‌‌وجو، منعکس کند. سپس سال گذشته، این شرکت یک ویژگی جدید را معرفی کرد که استخدام‌‌‌کننده‌‌‌ها را تشویق می‌‌‌کند در صورت عدم‌رعایت عدالت در انتخاب زنان یا مردان، فیلترهایشان را گسترده‌‌‌تر کنند.

 آمادگی برای هوش مصنوعی بیشتر

سایت‌‌‌های کاریابی ممکن است به زودی تکنولوژی‌‌‌های پیشرفته‌‌‌تر مثل هوش مصنوعی مولد را به سیستم‌‌‌های خود اضافه کنند که احتمال سوگیری را پیچیده‌‌‌تر و برطرف کردن آن را دشوارتر می‌‌‌کند. شرکت ایندید می‌‌‌گوید تطبیق شغلی، آینده فرآیند استخدام را شکل می‌‌‌دهد و هوش مصنوعی مولد می‌تواند به این موضوع کمک کند. ایندید وارد مشارکت با گوگل شده، تا از ابزار هوش مصنوعی مولد آن به نام «بارد» برای تطبیق شغلی بهتر استفاده کند و به متقاضیان کمک کند بدانند که چه چیزهایی را در پروفایل‌‌‌های خود اولویت قرار دهند. رینگل آینده‌‌‌ای را می‌‌‌بیند که در آن هوش مصنوعی مولد می‌تواند توضیح دهد چرا یک سرویس، مشاغل خاصی را پیشنهاد می‌‌‌دهد. او می‌‌‌گوید به این ترتیب می‌توان نوشتن رزومه‌‌‌ها و شرح وظایف شغلی را آسان‌‌‌تر کرد.  اما هوش مصنوعی پیشرفته، باعث می‌شود دلیل تصمیماتی که سیستم‌‌‌ها می‌‌‌گیرند را سخت‌‌‌تر درک کنیم. کوشیاما، می‌‌‌گوید: «خیلی از مشتریان تکنولوژی منابع انسانی، از الگوریتم‌‌‌های قابل توضیح مناسب استفاده می‌‌‌کنند. نگران شفافیت تا چند سال آینده هستم.» ماسکی می‌‌‌گوید جویندگان کار باید آماده مواجهه با هوش مصنوعی در حوزه‌‌‌های بیشتری از فرآیند استخدام باشند. و داده‌‌‌های آموزشی خوب و نظارت توازن برای هرگونه سوگیری، اهمیت بیشتری پیدا می‌‌‌کند. به گفته او، «به جایی می‌‌‌رسیم که اگر‌هزار متقاضی کار وجود داشته باشد، هوش مصنوعی با هر‌هزار نفر، از طریق برنامه زوم مصاحبه می‌‌‌کند. آماده چنین چیزی باشید.»

جورج می‌‌‌گوید فعلا شانس او وقتی با افراد دیگر به طور مستقیم تماس می‌گیرد، بیشتر از زمانی است که صرفا بر سایت‌‌‌های کاریابی تکیه کند. «این سایت‌‌‌ها خوب و بد دارند. نمی‌‌‌خواهم دیگر از استفاده از آنها کلا صرف‌نظر کنم، اما همه امیدم را هم به آنها نمی‌‌‌بندم.»

 نکاتی برای متمایز ماندن  در گزینش

مسوولان استخدام می‌‌‌گویند جویندگان کار برای افزایش شانس پیدا کردن شغل در سایت‌‌‌های کاریابی، می‌توانند چند اقدام آسان انجام دهند. شناخت تکنولوژی مورد استفاده و توجه به چند نکته اضافه، می‌تواند بسیار مهم باشد. جیسون واکر، هم‌‌‌بنیان‌گذار شرکت مشاوره استخدام Thrive HR، می‌‌‌گوید: «گاهی شاهدیم که تقاضا برای یک شغل، تا چهار برابر افزایش یافته است. این یعنی واضح است که افراد صرفا بر اساس رزومه‌‌‌هایی که وارد سیستم می‌‌‌کنند، نتیجه نمی‌‌‌گیرند.»

مسوولان استخدام می‌‌‌گویند با متقاضیان کار همدلی می‌‌‌‌‌‌کنند و پیشنهادشان این است که خود جست‌‌‌وجوی شغلی را یک کار در نظر بگیرند. درست است که رد شدن احساس شکست به فرد متقاضی می‌‌‌دهد، اما آنها نباید تسلیم شوند.

تژال واگادیا، مسوول فنی ارشد استخدام در یک شرکت تکنولوژی‌‌‌ بزرگ، می‌‌‌گوید: «رد شدن به معنی قضاوت در مورد ارزش شما نیست. افراد نباید برداشت شخصی از آن داشته باشند.» یکسری نکات مفید که مسوولان استخدام به آن اشاره کرده‌‌‌اند تا شانس استخدام افراد در این شرایط افزایش یابد، عبارتند از:  

  اشتباه‌‌‌های رزومه را چک کنید

غلط‌‌‌های املایی و کلمات اشتباه می‌توانند دردسرساز شوند. مسوولان استخدام می‌‌‌گویند این غلط‌‌‌ها در فیلترها و غربال‌‌‌گری‌‌‌های اتوماتیک، مشکل ایجاد می‌‌‌کنند. رزومه را چند بار چک کنید و مطمئن شوید از گرامر و نشان‌‌‌گذاری‌‌‌های درستی استفاده می‌‌‌کنید.

  نیازی نیست رزومه را جالب و بامزه کنید

یک فرمت رزومه استاندارد پیدا و همان را دنبال کنید. به گفته واگایا، رزومه را دو ستونه نکنید، مگر اینکه تجربه کافی برای پر کردن صفحه را داشته باشید. از متن سفید و مشکی استفاده کنید و عکس و تصاویر گرافیکی یا امتیازدهی به مهارت‌‌‌های خودتان را استفاده نکنید؛ مگر اینکه برای یک شغل هنری مثل طراح گرافیک درخواست داده باشید.  ساچیت کامات، مدیر ارشد محصول در پلت‌فرم کاریابی و استعدادیابی Eightfold AI می‌‌‌گوید: «طراحی‌‌‌های پیچیده ممکن است در توانایی‌‌‌ برخی سیستم‌‌‌ها برای استخراج اطلاعات، اختلال ایجاد کنند.» اسکن اطلاعات را هم برای تکنولوژی و هم برای مسوولان انسانی، ساده کنید.

رینالدو رامیرز، هم‌‌‌بنیان‌گذار شرکت Thrive HR، می‌‌‌گوید: «رزومه را ساده نگه دارید. هر چیز اضافه‌‌‌ای، ذهن مسوول استخدام را منحرف می‌‌‌کند؛ به‌‌‌ویژه اگر مجبور باشد دائم بین اطلاعات شما بگردد.»

  همه چیز را شفاف توضیح دهید

نقشی که می‌‌‌خواهید و همچنین نقاط قوت، تخصص و بزرگ‌ترین دستاوردهایتان را اول از همه و با یک خلاصه حرفه‌‌‌ای توضیح دهید. این خلاصه حداکثر باید چند خط باشد.

واگادیا می‌‌‌گوید: «مثلا می‌‌‌گویید این کاری است که انجام می‌‌‌دهم، این دستاوردهایی است که داشته‌‌‌ام، این چند سال تجربه دارم و برای شرکت‌های کوچک و متوسط کار کرده‌‌‌ام. خیلی از مسوولان استخدام، فقط ۳۰ ثانیه تا ۱ دقیقه روی خواندن این اطلاعات وقت می‌‌‌گذارند.»

  روی نتایج تمرکز کنید، ‌‌‌ نه مسوولیت‌‌‌ها

یکی از اشتباه‌‌‌های متداولی که متقاضیان کار مرتکب می‌‌‌شوند، این است که وظایفی که در شغل‌‌‌های قبلی داشته‌‌‌اند لیست می‌‌‌کنند و از صفت‌‌‌ههای بیهوده‌‌‌ای مثل «جزئی‌‌‌نگر» یا «حرفه‌‌‌ای باتجربه» برای توصیف خودشان استفاده می‌‌‌کنند. چنین چیزهایی نه مسوول استخدام را تحت‌تاثیر قرار می‌‌‌دهد و نه فیلترهای تکنولوژی را.  مسوولان استخدام می‌‌‌خواهند میزان اثرگذاری شما را بدانند. متقاضیان باید از اصطلاحات قابل سنجش، عناوین و مهارت‌‌‌های خاص و همچنین نتایج اقداماتی که انجام داده‌‌‌اند بگویند. واگادیا می‌‌‌گوید: «کارفرماها به دنبال افرادی هستند که برای آنها ارزش ایجاد می‌‌‌کنند. بنابراین باید این ارزش را در رزومه به نمایش بگذارید.»

  هوش مصنوعی را  امتحان کنید

برخی مسوولان استخدام پیشنهاد می‌‌‌کنند که متقاضیان کار در این فرایند از هوش مصنوعی استفاده کنند. هوش مصنوعی می‌تواند به ساخت یا بهینه‌‌‌سازی رزومه کمک کند، پست‌‌‌های خالی را پیدا کند، نمونه‌‌‌کارهای حرفه‌‌‌ای ایجاد کند و فرد را برای مصاحبه شغلی آماده کند. البته مراقب باشید و هر چیزی را که هوش مصنوعی درست کرده دوباره چک کنید، چون هوش مصنوعی امکان اشتباه هم دارد. برخی متقاضیان هم از سرویس‌‌‌های رایگانی مثل چت‌‌‌جی‌‌‌پی‌‌‌تی استفاده می‌‌‌کنند و با استفاده از کلمات کلیدی، از آن می‌‌‌خواهند رزومه‌‌‌شان را بهبود دهد.

نوری همچنین در واکنش به این موضوع که چرا بخشی از نمایندگان که خواهان رفع محدودیت‌ها هستند، تاکنون وزیر ارتباطات را به‌خاطر وضعیت نامطلوب اینترنت کشور مورد سوال قرار نداده‌اند، اعلام می‌کند که نوعی انسجام و نگاه یکسان در مجموعه‌هایی که به آنها اشاره کرده وجود دارد که باعث می‌شوند در این فضا امیدها برای این‌گونه اصلاحات بسیار کم شود. به باور او تفکری که درحال‌حاضر حاکم است، عطش این را دارد که مانع گردش آزاد اطلاعات شود؛ یعنی به حقوق اساسی مردم متعرض می‌شود. به همین خاطر او ابراز امیدواری می‌کند که تغییراتی در انتخابات اسفند مجلس و بعد هم در انتخابات ریاست‌جمهوری دو سال آینده صورت بگیرد تا این نگاه‌ها تغییر پیدا کند.

با توجه به مشکلات و اختلال‌های شدیدی که روی اینترنت وجود دارد و گزارش اخیر انجمن تجارت الکترونیک در تایید این مشکلات، چرا مجلس هیچ‌وقت به صورت جدی وارد این موضوع نشده است؟

یکی از مسائل عجیب این است که مجلس تا به حال وزیر را به خاطر موضوع اینترنت هیچ‌وقت به مجلس نکشانده و از او سوال نکرده است. بیشتر سوال‌ها هم از وزیر ارتباطات در مورد مشکلات بازنشستگان مخابرات یا شبکه ملی اطلاعات بوده است. الان اینترنت دیگر یک سرویس فانتزی نیست و همه در جامعه با آن سروکار دارند. روزی حداقل ۱۰ بار از شهرستان من که ۷۰ درصد جمعیت آن هم روستایی است، تماس دارم که اینترنت مشکل دارد و نمی‌توانیم از آن استفاده کنیم. پس مشخص است که اینترنت مشکل دارد و نفی آن راه به جایی نمی‌برد. آقای وزیر یک گوشی دارد و سریع می‌آید یک سرعت که معلوم هم نیست چیست را نشان می‌دهد و می‌گوید اینترنت مشکل ندارد؛ اینها درست نیست. ما و مردم به کشورهای دیگر می‌رویم و می‌بینیم که کیفیت آنها اصلا قابل مقایسه با کیفیت ایران نیست. یک وقت‌هایی خیلی چیزها مانند ماشین خوب و بعضی از امکانات خوب در کشور نیست و می‌گوییم باید به دلایلی تحمل کنیم، ولی یک وقتی مسوول نمی‌خواهد دسترسی به برخی امکانات خوب فراهم باشد، این دردناک است؛ یعنی مسوول مربوطه نمی‌خواهد دسترسی‌ها به اینترنت آزاد، سریع و کم هزینه باشد.

 شما معتقدید وزارت ارتباطات این دید را دارد که مردم نباید به اینترنت سریع و با کیفیت دسترسی داشته باشند؟

من صرف وزارت ارتباطات را نمی‌گویم. در این زمینه بخش‌های مختلف دیگری هم علاوه بر وزارت ارتباطات درگیر هستند؛ از جمله بخشی از همین مجلس، دیدگاه دولت در مجموع، شورای عالی فضای مجازی و... حداقل منظورم این مجموعه‌ها است. به وزیر که چیزی بگویید، کلا می‌گوید من که در اینترنت کاره‌ای نیستم.

 در این زمینه البته وزیر ارتباطات اخیرا در مجلس اعلام کردند که مشکلات اینترنت، مخصوصا در بخش ثابت به خاطر کم‌کاری‌های دولت گذشته در توسعه زیرساخت بوده است.

اجازه دهند با همین زیرساخت‌هایی که وجود دارد کار کنیم. اگر روی همین زیرساخت‌ها دستکاری صورت نگیرد، با همین زیرساخت‌ها می‌توان سرویس خوب دریافت کرد. ما که نمی‌گوییم مانند ژاپن و کره‌جنوبی و... به اینترنت خیلی پرسرعت دسترسی داشته باشیم، اما مانند همین کشورهای همسایه از جمله ترکیه، عراق، پاکستان به اینترنت دسترسی داشته باشیم هم کفایت می‌کند. وقتی این مجموعه‌هایی که به آنها اشاره کردم، نمی‌خواهند به اینترنت باکیفیت و آزاد دسترسی داشته باشیم، شرایط بسیار آزاردهنده و حل مساله سخت می‌شود.

چرا مجلس در این زمینه وارد عمل نمی‌شود؟

مجلس هم خیلی نوع نگاهش با آن مجموعه‌هایی که گفتم متفاوت نیست تا بخواهد وارد این موضوع شود و مشکل را حل کند. این مجموعه‌ها یعنی مجلس، دولت، شورای عالی فضای مجازی در مورد موضوعات اساسی مانند فضای مجازی شبیه به هم فکر می‌کنند و می‌خواهند روی این فضا کنترل و محدودیت باشد. چرا در مورد بازنشستگان و شبکه ملی اطلاعات سوال می‌شود، اما در مورد وضعیت اینترنت از وزیر سوال نمی‌شود، هر روز هم همین نماینده‌ها می‌گویند جلوی فضای مجازی را بگیرید، چرا که زیادی باز است. البته اگر بخواهیم منصفانه نگاه کنیم، تاکنون مقاومت مجلس در مورد اینکه طرح صیانت قانون نشود، قابل تمجید است.

اما در عمل از نیمه دوم سال گذشته به خاطر اعمال محدودیت‌ها روی دسترسی به پلتفرم‌های مختلف و اختلال‌ها روی اینترنت، طرح صیانت به اجرا درآمده است.

بله، درست است، اجرا شد و این هم یکی از جاهایی است که مجلس را دور زدند و در شورای عالی فضای مجازی اجرا شد، ولی حداقل آن چیزی که در شورای عالی فضای مجازی به اجرا درآمده توسط مجلس به شکل قانون در نیامده است.

پس چرا طرحی که به صورت قانون در نیامده، در حال اجرا است؟

مقاومت مجلس برای اینکه طرح صیانت قانون نشود واقعا ستودنی است، ولی درست می‌گویید بقیه موارد همراهی بین مجموعه‌هاست که باعث شده در این شرایط باشیم. این موضوع را فراموش نکنید که اگر طرح صیانت در حال اجراست، برای امروز است و احتمالا دو سال دیگر رئیس‌جمهوری بیاید که شورای عالی فضای مجازی را تغییر دهد و بخواهد که دیگر فضای مجازی این‌گونه اداره نشود، چون طرح صیانت قانون نشده، در واقع سلیقه مجموعه‌ای است که الان روی کار است.

ولی این شرایط محدودیت‌ها در حال حاضر به مردم و کسب‌وکارها لطمه می‌زند، منطقی است که تا دو سال دیگر صبر کنیم که ممکن است یک رئیس‌جمهوری مخالف با این رویکرد بیاید؟

درست است، ولی من تفاوت بین مصوبه شورای عالی فضای مجازی با قانون را می‌گویم. مصوبه‌ای از سمت شورای عالی فضای مجازی داریم که شاید ماه دیگر رئیس‌جمهوری تصمیم بگیرد آن را تغییر دهد. اگر الان هم تغییر ندهد دو سال دیگر رئیس‌جمهوری را مردم تغییر می‌دهند، یک رئیس‌جمهور دیگر که بیاید شورا را تغییر می‌دهد، ولی اگر این طرح صیانت به قانون تبدیل می‌شد، دیگر تا ابد می‌ماند و به این سادگی‌ها نمی‌شود آن را دست زد.

البته شنیده‌هایی هم وجود دارد که برخی نمایندگان مجلس به دنبال تصویب قانونی مانند طرح صیانت برای مدیریت فضای مجازی هستند. این شنیده‌ها چقدر صحت دارد؟

تا جایی که من اطلاع دارم یک عده‌ای در مجلس به دنبال این هستند تا کارهایی که در شورای عالی فضای مجازی در حال انجام است را به همراه خلاصه‌ای از طرح صیانت به شکل قانونی در بیاورند. در واقع می‌خواهند همان طرح صیانت را قانون کنند. با این همه، چون این طرح هم یکسری اشکالات اساسی آیین‌نامه‌ای دارد نمی‌توانند کاری به پیش ببرند.

در حال حاضر که این طرح در حال اجرا است، تکلیف مردم و کسب‌وکارهایی که از این تصمیم‌ها ضرر می‌بینند چه می‌شود؟

همراهی سایر مجموعه‌ها برای اجرای این طرح باعث شده تا هم مردم و هم کسب‌وکارها، مخصوصا کسب‌وکارهای خردی که مردم پایین‌دست جامعه در فضای مجازی به راه انداخته بودند، آسیب ببیند. هزینه‌ای که مردم در این زمینه پرداخت می‌کنند بسیار بالاست، وقتی به خاطر فیلتر بودن هر سرویسی مردم مجبور هستند از فیلترشکن استفاده کنند، هزینه استفاده از اینترنت دو برابر می‌شود.

 در مورد استفاده از فیلترشکن، به تازگی جواد نیک‌بین، نماینده مجلس خبر از تحقیق و تفحص از فروش فیلتر‌شکن‌ها در مجلس را داده‌اند، چون درآمدهای بالایی در این بازار جابه‌جا می‌شود. چرا برخی نمایندگان مجلس به جای اینکه تمام توجه‌‌شان را روی درآمد فروش فیلترشکن بگذارند که نصیب یک عده خاص می‌شود، جلوی فیلترینگ بی‌ضابطه و حقی را که از شهروندان گرفته می‌شود، نمی‌گیرند؟

این‌ها همه بحث‌های انحرافی است. ما چرا باید فیلترینگ داشته باشیم و بعد بیاییم بگوییم اینها را چه کسی می‌فروشد و چه کسی می‌خرد. باید تحقیق و تفحص محورش این باشد که چه کسانی فیلتر می‌کنند و چرا فیلتر می‌کنند. یک بحثی در فیلترینگ وجود دارد و آن این است که مدافعانش می‌گویند ما از مردم، جوان‌ها و نوجوان‌ها در این فضا صیانت می‌کنیم که اتفاقا برعکس این اتفاق در حال رخ دادن است. در حال حاضر به خاطر اینکه همه‌چیز فیلتر شده، تمام مردم برای انجام کارهای روزانه خود مجبور هستند روی گوشی‌های خود فیلترشکن و VPN داشته باشند، بنابراین دسترسی به سایت‌هایی که در همه‌جای دنیا هم فیلتر است، قابل دسترس برای همه اقشار از جوانان گرفته تا کودکان است. در کشورهای اروپایی زیر ۱۰ درصد گوشی‌ها فیلترشکن دارند، ولی در کشور ما بعید است که یک گوشی هوشمند باشد و روی آن فیلترشکن نصب نشده باشد.

چرا شما به عنوان نمایندگانی که با این محدودیت‌ها و فیلترینگ بی‌ضابطه مخالف هستید، وارد عمل نمی‌شوید و طرحی برای ضابطه‌مند کردن فیلترینگ در کشور ارائه نمی‌دهید؟

واقعیت امر این است که الان یک انسجام و نوع نگاه یکسان در این تشکیلاتی که به آن اشاره کردم (مجلس، دولت و شورای عالی فضای مجازی) وجود دارد. در این فضا امیدها برای این‌گونه اصلاحات خیلی کم است، اما در نهایت این‌گونه نگاه‌ها محکوم به شکست است، چون برخورد تقابلی با تکنولوژی هیچ‌وقت نتوانسته است دوام بیاورد. شما به تاریخ نگاه کنید؛ قبل انقلاب با استفاده از رادیو و تلویزیون مخالف بودند، بعدها جلوی ویدئو را گرفتند و بعد از آن نوبت به جلوگیری استفاده از ماهواره شد که هیچ‌کدام از این برخوردها به نتیجه نرسید. ما در این حوزه به بی‌قانونی باور نداریم، چرا که باید از حقوق و امنیت داده‌های مردم در این فضا با کمک قانون محافظت کرد، ولی به قانونی نیاز داریم که مشکلات احتمالی مردم را حل کند، نه اینکه برای مردم مشکل درست کند. اینها وقتی می‌گویند قانون، اول می‌خواهند بدانند مردم در این فضا و با دستگاه دیجیتال خود چه کار می‌کنند و آنها را صیانت کنند، به جای اینکه به دنبال این باشند که چه‌کسانی می‌خواهند برای مردم مشکل ایجاد کنند. با این نگاه‌ها کار درست نمی‌شود و اگر قرار است قانون‌گذاری در این زمینه صورت بگیرد، باید با نگاه حمایت از امنیت کاربران و فعالان اقتصادی در این حوزه باشد. تفکری که الان حاکم است عطش این را دارد که مانع گردش آزاد اطلاعات شود، یعنی به حقوق اساسی مردم متعرض می‌شود. به همین خاطر امیدواریم تغییراتی در انتخابات اسفند مجلس و بعد هم در انتخابات ریاست‌جمهوری دو سال آینده صورت بگیرد تا این نگاه‌ها تغییر پیدا کند.

هفته گذشته سخنگوی کمیسیون تلفیق لایحه برنامه هفتم توسعه در مجلس خبر داد که فرماندهی امنیت فضای مجازی و راهبری آن و همچنین هرگونه مسدودسازی و پالایش سکوها بر عهده مرکز ملی فضای مجازی است. به نظر شما این واگذاری تمامی قدرت برای مدیریت فضای مجازی به مرکز ملی فضای مجازی و به معنی یک نوع دور زدن مجلس و کاهش قدرت این نهاد قانون‌گذار نیست؟

 (با این اتفاق) نه تنها قدرت مجلس که قدرت دولت هم کم می‌شود. دولت متاسفانه در مقابل این شوراهای عالی به زعم اینکه رئیس‌‌جمهوری، رئیس این شوراهاست، تمام امکاناتش را به نفع آنها از دست می‌دهد. در این زمینه هم دولت از سال گذشته با واگذاری بحث مدیریت داده و اطلاعات کشور به مرکز ملی فضای مجازی تمام ابزارهای مدیریت خودش را به مرکز ملی فضای مجازی واگذار کرد. الان هم وقتی وزارت ارتباطات می‌گوید من کاره‌ای نیستم، در بعضی موارد کاملا درست می‌گوید، چون همه اختیاراتش را دارند به مرکز ملی فضای مجازی می‌دهند. این بسیار بد است، یکی از مخالفت‌هایی هم که با طرح صیانت داشتیم همین بود که اختیارات از دولت گرفته و به یک شورای عالی داده می‌شود که ما با وجودش در حوزه قانون‌گذاری و مقرره‌گذاری مخالف هستیم، چون قرار است این شورای عالی یک‌سری سیاستگذاری‌ها را انجام دهد. قدرت را به جاهایی می‌دهند که دیگر حتی ما نتوانیم به عنوان مجلس از آن سوال کنیم یا روی آن نظارت داشته باشیم.

حضور به چه معناست؟

حضور داشتن رهبر سازمان، ترکیبی از ویژگی‌‌‌های مختلف، از جمله مهارت‌‌‌هایی مانند ارتباط و انعطاف‌‌‌پذیری، توانایی ایجاد انگیزه و الهام بخشی به دیگران را به همراه دارد. توسعه حضور رهبر سازمان می‌تواند اعتماد کارکنان، و بهره‌‌‌وری محیط کار را افزایش دهد و محیط کاری مثبتی را پرورش دهد.

در اینجا به چند دلیل اهمیت حضور رهبر سازمان اشاره می‌‌‌کنیم:

درگیر کردن افراد. یکی از مزایای کلیدی بهبود حضور رهبر در سازمان این است که با درگیر کردن افراد، مهارت‌‌‌های رهبری کردن در محل کار شما را تقویت می‌‌‌کند. رهبران سازمانی که حضور قوی دارند، می‌‌‌دانند که چگونه با افراد خود ارتباط برقرار کنند و با آنها همدردی کنند، تا بیشتر درگیر کارشان شوند. زمانی که افراد احساس می‌‌‌کنند در محیط کار به آنها اهمیت داده می‌شود، احتمال بیشتری دارد که در طول روز محصول و خروجی باکیفیت‌‌‌تری تولید کنند.

کمک به تیم‌‌‌ها برای رسیدن به اهداف. یکی دیگر از مزایای مهم حضور رهبر سازمان، کمک به تیم‌‌‌ها برای رسیدن به اهداف از طریق افزایش بهره‌‌‌وری در محیط کار است. با توسعه حضور خود، می‌توانید یک چشم‌انداز ایجاد کنید و الگویی باشید که به اعضای تیم برای رسیدن به اهدافشان انگیزه می‌‌‌دهد. با تشویق اعضای تیم به تعیین و انجام اهداف، می‌توانید افراد را توانمند کنید و در عین حال رهبری سازمانی را به گونه‌‌‌ای نشان دهید که به رشد فردی و موفقیت مشارکتی کمک کند.

پرورش یک محیط کاری مثبت و تقویت فرهنگ شرکت. توسعه حضور رهبر سازمان می‌تواند یک محیط کاری مثبت را پرورش دهد که برای روحیه و بهره‌‌‌وری کارمندان بسیار مهم است. رهبران سازمانی که حضور قوی دارند، می‌‌‌دانند چگونه بر دیگران تاثیر بگذارند. آنها الگویی هستند که به افراد کمک می‌‌‌کند با انگیزه بیشتری پیش بروند و به آنها اجازه می‌‌‌دهند یک محیط کاری مثبت ایجاد کنند. وقتی کارمندان در یک محیط مثبت قرار می‌‌‌گیرند، به احتمال زیاد رشد می‌‌‌کنند و موفقیت سازمان را افزایش می‌‌‌دهند.

یکی از مهم‌ترین مزایای حضور رهبر سازمان، تقویت فرهنگ شرکت است. کارکنان باید احساس امنیت کنند، در مورد نقش خود در سازمان روشن باشند و روابط مثبتی با همکاران خود داشته باشند. هنگامی که آنها از سوی رهبران سازمان خود احساس قدرت نمی‌‌‌کنند، با حداکثر ظرفیت کار نمی‌‌‌کنند یا مولد نیستند.

 نکاتی برای توسعه حضور

۱- انعطاف‌‌‌پذیر باشید. یکی از نکات مهم برای توسعه حضور رهبری سازمان، این است که یاد بگیرید چگونه با شرایط مختلف سازگار شوید. رهبران سازمانی که حضور خود را گسترش داده‌‌‌اند، می‌‌‌دانند که چگونه بر هر موقعیتی مسلط شوند. بنابراین تمرین سازگاری و انعطاف‌پذیری با توجه به موقعیت‌‌‌های مختلفی که ممکن است به عنوان رهبر سازمان با آنها مواجه شوید، مهم است. به این ترتیب می‌‌‌دانید که چگونه با شرایط زندگی واقعی در محیط کار سازگار شوید.

۲- نگرش مثبت داشته باشید. نکته دیگر، حفظ نگرش مثبت است. به عنوان یک رهبر سازمانی، نگرش شما می‌تواند بر نگرش افرادتان، تاثیر بگذارد. سعی کنید نمایش نگرش مثبت را از طریق کار و تعاملات خود عادی کنید. شما می‌توانید با انجام تمرین‌هایی مانند روزنوشت احساسات و عملکرد خود و توجه دقیق به تک تک رفتارها و خرده رفتارهای خود در طول روز و مدیتیشن، نگرش مثبت خود را حفظ کنید.

۳- اعتماد به نفس خود را افزایش دهید. اعتماد به نفس، یکی از ویژگی‌‌‌های ضروری فردی است که می‌‌‌خواهد حضور سازمانی خود را تقویت کند. در ظاهر می‌توانید با صاف ایستادن و بالا نگه داشتن سر و شانه‌‌‌ها اعتماد به نفس خود را نشان دهید. اما درونی بودن این موضوع بسیار حائز اهمیت است. در درون، می‌توانید با تعیین اهداف و نظارت بر پیشرفت خود برای رسیدن به آنها، اعتماد به نفس خود را پرورش دهید. همچنین می‌توانید با یک مربی صحبت کنید، کتاب بخوانید و دوره‌‌‌هایی را با هدف کمک به افزایش اعتماد به نفس خود به عنوان یک رهبر سازمانی بگذرانید.

۴- ارتباط موثر برقرار کنید. ارتباط موثر نیز برای توسعه حضور رهبری سازمانی مهم است؛ زیرا رهبران سازمانی مسوول تعامل، اطلاع‌رسانی و هدایت تیم‌‌‌های خود هستند. به‌عنوان یک رهبر سازمانی، نشان دادن احترام به همه کسانی که با آنها ارتباط برقرار می‌‌‌کنید مهم است و این می‌تواند به شما کمک کند تا حضور خود را بیشتر به نمایش بگذارید. می‌توانید مهارت‌‌‌های ارتباطی خود را با تمرین مهارت گوش دادن، درخواست بازخورد در مورد نحوه برقراری ارتباط، یادگیری نحوه مذاکره، تمرین ارتباط نوشتاری و شفاهی در محیط‌‌‌های مختلف، برگزاری کلاس‌‌‌های ارتباطی و تمرین مستمر و روزانه همه این موارد تقویت کنید.

۵- هوش هیجانی خود را توسعه دهید. نکته دیگر برای توسعه حضور رهبری سازمانی این است که روی بهبود هوش هیجانی خود کار کنید. هوش هیجانی توانایی مدیریت و درک احساسات از جمله احساسات خود و دیگران است. رهبران سازمانی با هوش هیجانی، می‌توانند با افراد همدلی کنند که می‌تواند به آنها در تقویت روابط و حضورشان کمک کند. توسعه هوش هیجانی شامل بهبود موارد زیر است:

  خودتنظیمی: خودتنظیمی ‌‌‌توانایی مدیریت و تنظیم احساسات شماست. به عنوان یک رهبر سازمان، خودتنظیمی می‌تواند به شما کمک کند نگرش مثبتی داشته باشید و الگوی کارکنان خود شوید.

  خودآگاهی: خودآگاهی به شناسایی احساسات و آنچه آنها را تحریک می‌‌‌کند، اشاره دارد. خودآگاهی می‌تواند به شما کمک کند درک کنید دیگران چگونه شما را درک می‌‌‌کنند و می‌‌‌بینند که به‌عنوان یک رهبر سازمان، مهم است.

  همدلی: همدلی مهارت نرم توانایی درک احساس دیگران است. نشان دادن همدلی به عنوان یک رهبر سازمان می‌تواند به شما کمک کند با دیگران ارتباط برقرار کنید و کاری کنید که آنها در محل کار احساس راحتی و امنیت بیشتری داشته باشند.

  مهارت‌‌‌های اجتماعی: مهارت‌‌‌های اجتماعی شامل انواع مهارت‌‌‌ها و ابزارهایی است که می‌توانید از آنها برای تعامل با دیگران استفاده کنید؛ از جمله ارتباط، مذاکره، حل مساله، حل تعارض و... که همگی مهارت‌‌‌های مهمی برای رهبران سازمانی هستند.