جامعه رشید

... اما در فرهنگ قرآن و دین، رشد معانی مختلفی دارد. از جمله: (هدایت، نجات، صلاح،  کمال و استقامت در طریق حق)..... و رشید به کسی گفته می شود که تدبیر او در بستری استوار به غایت کمال مطلوب برسد. بررسی مفهوم رشد در سیاق آیات و روایات نشان می دهد که رشد تنها در توسعه و نمو جسمی و مادی به کار نرفته است، بلکه به رشد و کمال در حوزه فکری و معنوی انسان اشاره می کند...

 

به نام خداوند بخشا ینده بخشا یشگر

وبه یاد ولی خدا امام مهدی (ع)

 

جامعه رشید

 

    رشد، رشید، رشاد و.....تعبیراتی از این قبیل، به چه معناست؟ معنای آن درحوزه فردی، در حوزه اجتماعی، درحوزه های سیاسی واقتصادی و...... چیست؟ آیا جامعه ما جامعه رشید است؟ 

      (آنچه که در این مقاله مورد بحث قرار گرفته بحث رشد و توسعه سیاسی و یا اقتصادی نیست، بلکه یک بحث اخلاقی و تربینی است)

   

  معنا و مفهوم رشد:

      رشد در فرهنگ فارسی، یعنی به راه راست شدن، ازگمراهی به را ه آ مدن، پایداری و ایستادگی در راه درست، نمو و ترقی و بالندگی،... و رشید هم به معنای دارای رشد، هادی و دلیر است. (فرهنگ فا رسی عمید صفحه 652)

     رشد گاهی به معنای رشد طبیعی است و با نمو جسمی و عصبی کودک سرو کار دارد، وگاهی رشد محیطی است که فرد در نتیجه یادگیری از محیط خود به دست می آورد. مانند رشد عقلی، هیجانی یا عاطفی، اخلاقی، اجتماعی، دینی، هنری و.......

     مفهوم رشد در فرهنگ قرآن و دین:

     اما در فرهنگ قرآن و دین، رشد معانی مختلفی دارد. از جمله: (هدایت، نجات، صلاح،  کمال و استقامت در طریق حق)..... و رشید به کسی گفته می شود که تدبیر او در بستری استوار به غایت کمال مطلوب برسد.

     بررسی مفهوم رشد در سیاق آیات و روایات نشان می دهد که رشد تنها در توسعه و نمو جسمی و مادی به کار نرفته است، بلکه به رشد و کمال در حوزه فکری و معنوی انسان اشاره می کند: به عنوان نمونه:

     در آیات 38 سو ره غافر و 7 سوره حجرات، ایمان به خدا واطاعت از رسولان و فرمان های دینی، ومبارزه با کفر و گناه را نشانه رشد می داند.

     و یا در آیه 14 سوره جن (کسی که تسلیم فرمان خدا باشد راه رشد را پیموده است)

     و در داستان انحرافات و فساد قوم لوط، از بیان حضرت لوط (ع) به قومش می فرماید: (تقوای الهی را پیشه کنید و مرا با رفتار زشتتان در برابر مهمانان خوار نکنید، آیا در بین شما مرد رشیدی یافت نمی شود؟)(آیه 78 هود) کنایه از این که انسان های رشید انسان های فاسد و منحرف نیستند.

      ورسول خدا(ص)می فرمایند:

      (از آثار علم و دانش رشد است، واز آثار رشد عفت و پاکدامنی)(بحار الانوار1/117 )

      ودر تورات آمده است (از رشد، استقامت و راستی، هدایت، نیکی و تقوی و عبادت، هدف داری، میانه روی، قناعت و کرامت منشعب می شود)(علل الشرایع 1/111)

      امام باقر(ع) می فرمایند:(کسی که از خدا و رسولش اطاعت کند رشد یافته و آن کس که مخالفت ورزد گمراه شده است)(کافی3/423)

      و رسول خدا درسخنی دیگر می فرمایند:

       (مشورت با انسان عاقل خیرخواه نشانه رشد و برکت و توفیق از خدا است) (بحار72/102)

       وعلی (ع) فرمودند:

       (هیچ رشدی مانند تفکر نیست، علم و دانش، رشد برای کسی است که به آن عمل کند. یاد خدا رشد و نور است)(وعبرت گرفتن ازوقایع عامل رشد است)(غررالحکم)

       و نمونه های انسان های رشید:

       قرآن در داستان برخورد حضرت موسی (ع) باخضر (ع). ازقول موسی (ع) بیان می کند که: (موسی (ع) پرسید آیا به دنبال تو بیایم که آن چه از طریق رشد آموخنه ای به من بیاموزی؟)(66کهف)

      وآیه 51 انبیاء می فرماید (حضرت ابراهیم (ع) را از قبل به حد رشد رساندیم. و راه رشد را به او دادیم)

      ودر مورد امام علی بن ابی طالب (ع) در دعای نمازی به مناسبت عید غدیر آمده است:

      ( شهادت می دهم که علی (ع) امام هدایت گر مرشد -رشد دهنده- ورشید است)

هم مرشد است و هم رشید....(تهذیب الاحکام 3/145)   

     درزیارت جامعه کبیره خطاب به ائمه اطهار (ع) می گوئیم: (فرمان شما عامل رشد است)

ودر دعای عبرات در وصف امام زمان (ع) آمده است: (او دلالت کننده و راهنمای به راه رشد است)(مفاتیح الجنان)

     آری این معصومین (ع) نمونه های اکمل رشد هستند. وکسانی که به دنبال آنها باشند رشید خواهند بود.

     پس، انسان و به تبع آن جامعه رشید عبارت است از: 

     1- جامعه ای با ظرفیت وجودی بالای عقلی و فطری 

     2- دارای شعور وبلوغ اقتصادی و اجتماعی.

     3- هدف دار بر اساس هدف واقعی زندگی مادی ومعنوی 

      4- جامعه ای اخلاقی براساس تربیت عقلانی و فطری 

     5- خردمند و داتش پژوه و جویای کمالات علمی 

     6 - دارای استقامت و راستی و تقوی و عبودیت حق 

     7 - جامعه ای معتدل، قانع، صبور، طالب رضای حق و با کرامت  

     8- عفیف و پاکدامن و دور از فسا دهای اخلاقی و اجتماعی 

     9 - پر از عشق و محبت و صفا نسبت به خدا، معصومین (ع) و رهبران الهی ومردم 

    10 - تحت ولایت و رهبری انسان های رشید و اسوه های رشد، در تمام ابعاد زندگی.

 

    ضد رشد:

         درقرآ ن کریم رشد در مقابل سه واژه: (غی، ضرر، شر) آ مده است.

         در آیه 31 سوره جن رشد درمقابل ضرر و نقصان به کار رفته، و درآیه 10 همین سوره در مقابل شر آ مده است. 

        اما تقابل اصلی میان (رشد) و (غی ) برقرار است: در آیه 256 بقره می خوانیم:

        (اکراهی در دین نیست را ه رشد از گمراهی مشخص شده است)  

غی به معنای رفتن به سوی هلاکت، و چون گمراهی نیز نوعی هلاکت است، آن را ضلالت و جهل ناشی از اعتقاد فاسد می نامند. غی انحراف از حقیقت است، و انسان را از هدف باز می دارد. (فصلنامه پژوهشی در مسائل تعلیم وتربیت اسلامی شماره 16 صفحه 22)

       درآیه 146 سوره اعراف از راه رشد و راه غی سخن به میان آمده و این که مشرکان راه غی را انتخاب کرده اند.

       ودرآیه 175 اعراف داستان بلعم باعورا عابدی که درزمان حضرت موسی (ع) مستجاب الدعوه بود. اما در اثر حسادت و از دست دادن نعمت های الهی که خدا به عنوان آیات به او ارزانی داشته بود و تبعیت شیطان، از (غاوین) منحرفان و گمراهان شد.    

      و همچنین درآیه 59 سوره مریم سرنوشت کسانی را می خوانیم که نماز را ضایع کردند واز شهوات پیروی نمودند. و درنهایت گمراه و منحرف شدند 

 

      سفاهت یعنی چه؟

      یکی از واژه هائی که در تضاد و تقابل با رشد به کار رفته: (سفیه، درمقابل رشید. و سفاهت در مقابل رشد و رشاد) است.

      سفه: سبک عقلی، نادانی، و کم عقلی.... وسفیه: نادان، مسرف، تبهکار، و کسی که بحد بلوغ و رشد عقلی و معیشتی نرسیده که بتواند زندگی مادی و اقتصادی ومعنوی خود و دیگران را سامان دهی کند.

     قرآن در آیه 5 سوره نساء می فرماید:                                                                        

     (اختیار اموال مردم را که مبنای حیات و زندگی آن ها است به دست سفیها ن نسپارید.) وبه دنبال آ ن در آ یه 6 به سرپرستان یتیمان می فرماید: 

       (بچه های یتیم را بیازمائید تا زمانی که به حد بلوغ برسند، اگر در آن ها حالت رشد را یافتید، اموالشان را به آن ها برگردانید)

      از این دوآ یه بر می آید که ممکن است کسی به حد بلوغ جسمی و جنسی برسد اما هنوز رشید نباشد. این انسان دربینش قرآن (سفیه) نامیده می شود و نباید اختیار اموال جامعه را به او سپرد. 

 

    اما از نظر قرآن و روایات سفیه کیست؟

       درآیه 130 سوره بقره می خوانیم: (چه کسی از دین ابراهیم روی بر می گرداند؟ جز کسی که سفیه است؟) با توجه به این که در آیه 51 انبیاء حضرت ابراهیم را رشید نامیده است،  مخالفت باآئین او دلیل برسفاهت است.

      و درآ یه 140 سوره انعام می فرماید: (زیان کردند آن ها که فرزندانشان را سفیهانه بدون آگاهی کشتند و آن چه را که خداوند به آن ها روزی کرده بود برخود حرام کردند)

و این مطلب هم حاکی از آن است که آن ها که بدون هیچ دلیل منطقی فرزندان خود را از بین می برند و یا کورتاژ می کنند سفیه اند.

     امام صادق (ع) فرمودند: (کدام سفیه سفیه تر از شراب خوار است؟)(کافی 5/300)

    و (سفیه ترین سفیهان کسی است که با ناسزا گفتن به دیگران "تحقیرمردم" به وجد می آید)(مستدرک 12/12)

    و علی (ع) می فرمایند: (فساد اخلاق معاشرت با سفیهان است) و (نزدیکی سفیهان  عامل فسا د مخلوقات است)(بحار1/160 )

     امام صادق (ع) می فرماید: (با سفیهان احتجاج علمی نکنید. زیرا این خود نمائی عامل دشمنی دانشمندان و بدگوئی و تحقیر سفیهان بر علیه شما خواهد شد)(کافی5/86)

    رسول خدا (ص) در روز غدیر در مورد دشمنان امامان (ع) فرمودند: (آگاه باشید که دشمنان امامان سفیه و منحرف وبرادران شیطانند)(کتاب العددالقویه 177)

     وامام صادق (ع) در گفتاری دیگر فرمودند:(راه سفاهت و نادانی را پیش نگیرید، چون امامان شما سفیه نیستند)(کافی 2/322)

 

      بنابراین سفیهان کسانی هستندکه:

     1-به رشد و بلوغ فکری و عقلی نرسیده اند گرچه عمری از آن ها گذشته باشد؟

     2- به خاطر عدم این رشد توان اداره خود وخانواده وجامعه را در راه هدف ندارند. واصولا هدف راتشخیص نمی دهند. وبرنامه ای ندارند.

     3- آن هاکه با رانت خواری و رشوه و اسراف وتبذیر اموال جامعه را غارت و نابود می کنند. 

     4- غافل از یاد خدا، و پیرو فریب های شیطانی و تمایلات نفسانی و عدم هدایت به سوی حق

       5- غرق در فساد اخلاق و سرمست از غرور و نخوت وت کبر و تحقیر مردم 

      6- ناسپاس نعمت های الهی، مخالف باامامان وپیشوایان وانسان های رشید 

 

   ودر پایان:

    جای یک سوال باقی است؟ وآن این است که مردم و جامعه ما در چه جایگاهی قرار دارند؟